Pira Kutupa Guasu: Pe ‘Bycatch’ Ndaipóri jave Hesakuérape

Yvypóra ojesareko jave yguasu hesakãva rehe, sapy’ánte oimo’ã upépe oĩha peteĩ tekoha opave’ỹva. Jepémo upéicha, pe mba’e oikóva hína ñande yguasu ruguápe ha’e peteĩ mba’e omondyipy’áva. Ko’ágã rupi, pe pira kutu oiko peteĩ industriaramo, ndaha’evéima pe tapicha oguerekóva peteĩ pinda ha oikutu hembi’urã. Ko’ã mba’e guasuete, hérava 'industrial trawlers', oipuru red tuichaitereíva omondoróva opa mba’e haperãme oĩva. Ko téma hérava 'bycatch' (pira oñemoingéva jepytu’uhápe) ha’e pe tembiapo omohendáva ñande yvy ape pira’itakuéra rekove.

Mba’épa hína pe 'Bycatch' ha mba’érepa ndojekuaái

Ñañe’ẽ jave 'bycatch' rehe, ñañe’ẽ hína opaite umi pira, karumbo, ype, ha syryrembe’y okakuaáva yguasu ruguápe ha ojepytu’u reíva umi pira oñevendétava apytépe. Ko’ã mymba ndaha’éi pe industria ohekáva, upévare oñemombo jey ýpe sapy’ánte, ha katu jepiveguáicha omano katuete térã oñembyaietereíma. Ndaha’éi pira añónte, ha’e hína pe biovariedad oñehundíva sapy’aitépe.

Umi estadístika ohechauka ha’eteha mba’e hi’ypy’ỹva, ha katu upe ojekuaáva ha’e peteĩ vosa’i añónte. Hetaiterei industria de pira kutu ndoipotái ojekuaa mboy pira ha mboy mymba yguasupegua omano reíva. Umíva ndojekuaái umi kuatiápe, upéicha avei tapicha ojogua jave pira oĩva peteĩ latápe, sapy’ánte ndoikuaái mboy mymba ambue omano raka’e ikatuhaguãicha ha’e ho’u upe pira.

Umi red pypuku ha iñakañỹva

Pe tupa yguasu hi’ypy’ỹva ha’e peteĩ tenda ikirirĩva ha ipypukuetereíva, ha katu umi red de fondo (bottom trawling) oúva ha ombyaipaite. Ko’ã red tuichaiterei, ikatu oguereko kilómetros de largo, ha oguata yvyguýre ojapyhyhaguã pira. Ko tembiapo ha’ete ku oñekytĩmbaite hína peteĩ ka’aguy tuichaitereíva ojepytu’uhaguã peteĩ mymba añónte. Pe oikóva ha’e peteĩ katástrofe ekológika ndojehecháiva.

Syryrembe’y ha Karumbo: Mba’eichaitépa ohasa asy

Umi syryrembe’y (delfines) ha karumbo (tortugas marinas) ha’e umi mymba itaperembéva pe pira kutu guasúpe. Heta jave, ko’ã mymba omoingéva hikuái iñakã umi red-pe oheka jave hembi’urã, ha pytu’u’ỹre opyta hikuái yvyguýpe ha omano hikuái 'ahogado'. Umi 'longline fishing' (pinda pukueterei) avei oguereko hetaiterei pinda ikatúva ohupyty 100 kilómetros, ha upépe oñemoinge jave mymbakuéra, ndaijasyvéima osẽ.

“Pe pira kutu guasu ndaha’éi tembi’u ñekytĩ añónte; ha’e hína peteĩ guerra pe vida marina rehe, heta jave ndojekuaáiva.”

• Láka 300,000 syryrembe’y ha piranambi omano káda áño red-pe.
• Mymba yvýre oikóva (seabirds), ha’eháicha albatros, oñemoinge avei pinda pukuetérepe.
• Umi mburuvicha yguasupegua (sharks) oñekytĩ ipehẽnguekuéra ha oñemombo jey ýpe, opytávo mano’aguĩ.

Pe Hipokresía pe 'Consumo Sostenible' rehegua

Heta supermercado-pe jahecha pira he’íva 'dolphin safe' térã 'sustainable'. Upéicha jave, oje’e ñandéve pe pira ojepytu’u hague peteĩ hendáicha ndojejapói haguã vai syryrembe’ykuérape. Jepémo upéicha, umi científico ha mitakuéra oñangarekóva yguasu rehe he’i ko’ã sello ndaha’eiha katuete añetegua. Heta jave, umi oñangarekóva (observers) ndaipóri varkokuérape ohecha haguã pe oikóva añetehápe.

Pe problema guasu ha’e avei pe corrupción. Umi empresa tuichaitereíva oguereko varko oĩva yguasu mimbípe (high seas), peteĩ tenda ndaipórihápe ley. Upépe oiko opaichagua mba’e vai: teko’asy trabajadores-pe ha avei pira kutu hekosã’ỹva. Yguasu ha’e peteĩ 'Wild West' ko’ãgagua, ndaipórihápe sãmbyhy ha opa mba’e oñetraviáva ojepaga’ỹre pe vaka.

Mba’e jajapo va’erã ko’áagã guive?

Jahecha jave ko’ã mba’e, sapy’ánte ñañeñandu michĩeterei. ¿Mba’épa ikatu jajapo peteĩ industria guasuete renondépe? Peteĩha mba’e ha’e ñañemoarandu. Jaikuaa va’erã moõguipa ou pe pira ja’úva. Ha katu, pe ipohýivéva ha pe ipu’akavéva ha’e hína pe jaheja pira’u. Veg.ac-pe rojerovia pe techapyrã ipu’akaveha: ndajajoguáirmo ko’ã mba’e, pe industria operde hína ikuatia’atã.

Ñande mborayhu yguasu rehe ndaha’éi va’erã ñatantea ha ja’e 'qué lindo es el mar'. Ha’e va’erã peteĩ jepytaso añetegua. Pe 'bycatch' ndaha’éi peteĩ error del sistema, ha’e hína pe sistema oñemongu’e haguã. Opaite pira ojepytu’úva ogueraha hendive peteĩ parte yguasu ángagui. Jajepytasóramo ko’ãga, ikatu gueteri ñande pypykuéra ohecha pira porã ha syryrembe’y ovy’áva yguasúpe, ha ndaha’éi peteĩ tupa yguasu oñemondoropa va’ekue.

1. Ñañemoarandu moõguipa ou pe mba’e jajoguáva.
2. Jaheja pira’u térã ñambue tembi’u yvyragui oúvare.
3. Jaipytyvõ umi leyes omỹiva yguasu ñangarekorã.
4. Ñañemoñe’ẽ tapichakuérape pe 'bycatch' rehegua.

Opa rire, ñande mba’e syryrembe’y, pira, ha karumbo ndaikatúi oñe’ẽ ijehegui. Ñande ha’e hína pe iñe’ẽ. Pe yguasu ndaha’éi peteĩ recurso opave’ỹva, ha’e hína peteĩ organismo oikovéva ha oikotevẽva ñanderehe peichaite avei ñande jaikotevẽ hese. Pe 'bycatch' ha’e peteĩ hova itasẽva peteĩ industria-pe guarã, ha katu ñande ikatu ñambue upe kuatia ha ñaha’ã peteĩ ára pyahu pe yguasu ruguápe guarã.