ვიტამინი B12
250 µგ/დღეში ან 2500 µგ/კვირაშიიღებთ თუ არა B12 დანამატს ან მიირთმევთ გამაგრებულ საკვებს ყოველდღიურად?
წყაროები: ციანოკობალამინის დანამატი, გამაგრებული მცენარეული რძე, საკვები საფუარი
8 სწრაფი შეკითხვა მცენარეულ დიეტაში ყველაზე მნიშვნელოვანი საკვები ნივთიერებების ხარვეზების დასადგენად — თითოეულისთვის საკვების წყაროებითა და დანამატის რჩევებით.

იღებთ თუ არა B12 დანამატს ან მიირთმევთ გამაგრებულ საკვებს ყოველდღიურად?
წყაროები: ციანოკობალამინის დანამატი, გამაგრებული მცენარეული რძე, საკვები საფუარი
იღებთ თუ არა 15+ წუთს შუადღის მზეს ან იღებთ თუ არა D3 დანამატს?
წყაროები: მზის შუქი, D3 დანამატი (ლიქენისგან მიღებული), გამაგრებული სოიოს რძე
იყენებთ თუ არა იოდიზირებულ მარილს ან იღებთ თუ არა იოდის დანამატს?
წყაროები: იოდიზირებული მარილი, ზღვის მცენარეები (ფრთხილად — მაღალია), 90–150 µგ დანამატი
მიირთმევთ თუ არა პარკოსნებს + C ვიტამინს ყოველდღიურად (მაგ. ლობიო + პომიდორი)?
წყაროები: ოსპი, წიწიბურა, ტოფუ, ტემპე, გოგრის თესლი, შვრია
მიირთმევთ თუ არა ლობიოს, თხილს ან თესლს უმეტეს დღეებში?
წყაროები: გოგრის თესლი, კეშიუ, ოსპი, ტემპე, შვრია, მთლიანი მარცვლეული
იღებთ თუ არა წყალმცენარეების ზეთს ან მიირთმევთ თუ არა სელის/ჩიას/ნიგვზის დღეში?
წყაროები: წყალმცენარეების ზეთი (DHA+EPA პირდაპირი), სელი, ჩია, ნიგოზი (ALA წინამორბედი)
სვამთ თუ არა გამაგრებულ მცენარეულ რძეს ან მიირთმევთ თუ არა კალციუმის ტოფუს ყოველდღიურად?
წყაროები: გამაგრებული სოიოს რძე, კალციუმით გამაგრებული ტოფუ, კომბოსტო, ბოკ ჩოი, ტაჰინი
მიირთმევთ თუ არა პარკოსნებს, ტოფუს ან ტემპეს 2+ კვებაზე დღეში?
წყაროები: ტემპე, ტოფუ, ოსპი, წიწიბურა, სეიტანი, ედამამე, სოიოს რძე
უპასუხეთ ზემოთ, რათა იხილოთ თქვენი ხარვეზები.
არა — ეს არის დაგეგმვის საკონტროლო სია. თუ გაქვთ სიმპტომები (დაღლილობა, თმის ცვენა, ჩხვლეტა, სუნთქვის გაძნელება) ან ვეგანი ხართ >1 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში დანამატების გარეშე, დანიშნეთ სისხლის ანალიზი: B12 (MMA-ით), ფერიტინი, ვიტამინი D და TSH მოიცავს ყველაზე გავრცელებულ ხარვეზებს.
პირველ ვეგანურ წელს საბაზისო პანელი, შემდეგ ყოველ 2–3 წელიწადში ერთხელ, თუ ყველა დონე ოპტიმალურია და დანამატის მიღება თანმიმდევრულია. შეამოწმეთ ყოველწლიურად ორსულობის, მოზარდობის ან გამძლეობის ვარჯიშის პერიოდში.
ყველა საკვები ნივთიერება B12-ის გარდა — სადაც დანამატი ან გამაგრებული საკვები აუცილებელია ვეგანურ დიეტაზე მყოფთათვის და რეკომენდებულია 50 წელზე მეტი ასაკის ადამიანების უმეტესობისთვის, დიეტის მიუხედავად.
რას მივადევნოთ თვალი
მხოლოდ რამდენიმე საკვებ ნივთიერებას სჭირდება განზრახ ყურადღება. ყველაფრის თვალყურის დევნება იწვევს დაღლას; ამ ხუთის თვალყურის დევნება უზრუნველყოფს ადეკვატურობას.
ვიტამინი B12 წარმოიქმნება ბაქტერიების მიერ, არა მცენარეების ან ცხოველების მიერ; ფერმის ცხოველები ხშირად თავად იღებენ მას დანამატის სახით. არ არსებობს სანდო მცენარეული საკვების წყარო — არც ტემპე, არც სპირულინა, არც ნორი, რომლებიც შეიცავენ არააქტიურ ანალოგებს, რომლებმაც შეიძლება ხელი შეუშალონ შეწოვასაც კი. საჭიროა ან 50 მკგ დღიური დანამატი, ან 2,000 მკგ კვირაში ერთხელ, ან მუდმივად გამაგრებული საკვები. დეფიციტი ვითარდება ნელა და შეიძლება გამოიწვიოს შეუქცევადი ნევროლოგიური დაზიანება, რის გამოც ეს ერთი შეუცვლელია.
მცენარეული რკინა არაჰემურია და ნაკლებად ეფექტურად შეიწოვება, მაგრამ შეწოვა ძალიან მგრძნობიარეა კონტექსტის მიმართ. იმავე კვებაზე მიღებულ C ვიტამინს შეუძლია რამდენჯერმე გაზარდოს მიღება; ჩაი, ყავა და კალციუმის დანამატები, რომლებიც მიიღება კვებასთან ერთად, თრგუნავს მას. პარკოსნებისა და მარცვლეულის გაჟღენთვა, გაღივება და ფერმენტაცია ამცირებს ფიტატს და აუმჯობესებს როგორც რკინის, ასევე თუთიის ხელმისაწვდომობას. მცენარეული საკვების მიმღებებს, როგორც წესი, აქვთ დაბალი ფერიტინი, მაგრამ არა ანემიის მაღალი მაჩვენებლები უმეტეს კოჰორტებში.
ALA სელის, ჩიას და ნიგოზისგან გარდაიქმნება EPA-სა და DHA-ში არაეფექტურად — ჩვეულებრივ მოყვანილია 5–10% და კიდევ უფრო დაბალი DHA-სთვის — ამიტომ წყალმცენარეების ზეთი, რომელიც უზრუნველყოფს 250 მგ კომბინირებულ EPA/DHA-ს დღეში, გონივრული სადაზღვევო პოლისია. იოდის გამოტოვება ადვილია, რადგან მცენარეული რძის უმეტესობა არ არის გამაგრებული მისით; იოდირებული მარილი ან დანამატი ფარავს მას, ხოლო როგორც დეფიციტი, ასევე ჭარბი მიღება ზღვის მცენარეების ხშირი გამოყენებისგან ფარისებრი ჯირკვლის რისკს შეიცავს. D ვიტამინი საერთო პრობლემაა ყველა დიეტისთვის ზამთარში მაღალ განედებზე.
კალციუმით გამაგრებული ტოფუ, გამაგრებული მცენარეული რძე, ტაჰინი, ნუში და დაბალი ოქსალატის მქონე მწვანილები, როგორიცაა კალე, ბოკ ჩოი და ბროკოლი, ყველა უზრუნველყოფს კარგად შეიწოვებად კალციუმს — კალეს შეწოვის ფრაქცია რეალურად უფრო მაღალია, ვიდრე რძის. ისპანახი გამონაკლისია: მისი ოქსალატი აკავშირებს კალციუმს და ხდის მას დიდწილად მიუწვდომელს, რის გამოც ის არ უნდა ჩაითვალოს მიზნისკენ.
ზრდასრულთა მიზნები; მოთხოვნები იზრდება ორსულობისა და ლაქტაციის დროს.
| საკვები ნივთიერება | ზრდასრულთა მიზანი | სანდო მცენარეული წყაროები | დანამატი? |
|---|---|---|---|
| ვიტამინი B12 | 2.4 მკგ (ან 50 მკგ/დღეში დანამატი) | მხოლოდ გამაგრებული საკვები | დიახ — ყოველთვის |
| ვიტამინი D | 10–20 მკგ | გამაგრებული საკვები, მზის შუქი | ზამთარში |
| იოდი | 150 მკგ | იოდირებული მარილი, გაზომილი ზღვის მცენარე | ხშირად |
| ომეგა-3 EPA/DHA | 250 მგ | წყალმცენარეების ზეთი | რეკომენდებულია |
| რკინა | 8–18 მგ | ოსპი, ტოფუ, თესლი, შვრია | თუ ფერიტინი დაბალია |
| თუთია | 8–11 მგ | პარკოსნები, თესლი, მთლიანი მარცვლეული | იშვიათად |
| კალციუმი | 700–1000 მგ | კალციუმით გამაგრებული ტოფუ, გამაგრებული რძე, კალე | იშვიათად |
| სელენი | 55 მკგ | ბრაზილიური კაკალი (1–2 დღეში) | არა |
ერთი კვირის გულწრფელი ჩაწერა გეტყვით, რომელი ხუთიდან არის რეალურად მოკლე. ადამიანების უმეტესობა მხოლოდ ერთ ხარვეზს პოულობს.
შეცვალეთ განმეორებადი საკვები ყოველდღიური დავალების დამატების ნაცვლად — ჩვეულებრივი ტოფუს ნაცვლად კალციუმით გამაგრებული ტოფუ, ზღვის მარილის ნაცვლად იოდირებული მარილი.
ფერიტინი, B12 (MMA ან ჰოლოტრანსკობალამინით, თუ სასაზღვროა) და 25-OH D ვიტამინი იაფია და წყვეტს საკითხს.
პირველი წლის შემდეგ, წლიური სისხლის ანალიზი საკმარისია ჯანმრთელი ზრდასრულების უმეტესობისთვის.
აუცილებლად არა. მიზნობრივი B12 დანამატი, წყალმცენარეების ზეთი და D ვიტამინი ზამთარში უფრო ზუსტად და იაფად ფარავს ადამიანების უმეტესობას, ვიდრე ფართო მულტივიტამინი.
ღვიძლის მარაგი შეიძლება გაგრძელდეს ორიდან ხუთ წლამდე, რის გამოც მცენარეულ დიეტაზე ახლად გადასულები ხშირად თავს კარგად გრძნობენ დიდი ხნის განმავლობაში, სანამ სიმპტომები გამოჩნდება. ეს დაყოვნება არის რისკი, არა დამშვიდების საფუძველი.
დაბალი ფერიტინი ანემიის გარეშე ხშირია და ავტომატურად არ არის მავნე, მაგრამ მუდმივი დაღლილობა დაბალ ფერიტინთან ერთად მკურნალობას იმსახურებს. განიხილეთ დანამატების მიღება კლინიცისტთან, ვიდრე რკინის თვითდოზირება, რომელსაც რეალური რისკები აქვს.
B12 და D ვიტამინი დიახ, პედიატრიული დოზებით. იოდი და ომეგა-3 ღირს პედიატრ დიეტოლოგთან განხილვა, განსაკუთრებით ორ წლამდე ასაკში.
არა. D ვიტამინისა და იოდის უკმარისობა ფართოდ არის გავრცელებული ყველა დიეტაში, ხოლო B12 დეფიციტი ხშირია ხანდაზმულ ყოვლისმჭამელებში, რადგან შეწოვა ასაკთან ერთად მცირდება.