Денсаулық ·

Салмақ тастау диетасы: Шындық пен жалған ақпарат

Салмақ тастау диеталары туралы жиі кездесетін мифтерді тексеріңіз. Біздің викторинамыз сізге дұрыс жолды табуға көмектеседі.

821 сөз · Veg.ac күнделікті эссесі
Дәстүрлі қазақ дастарханы, оның ішінде ет, бауырсақ және сүт өнімдері бар.
Veg.ac · AI-generated illustration

Салмақ тастау диеталары туралы көптеген мифтер бар. Дұрыс тамақтану, әсіресе, Орталық Азияда кездесетін бидай, бұршақ дақылдары мен көкөністерге негізделген диета, суды үнемдеуді ескере отырып, салмақ тастаудың ең тиімді жолы. Бұл викторинада біз салмақ тастауға қатысты ең танымал жалған ақпараттарды тексеріп, ғылыми негізделген деректерге сүйенеміз. Орталық Азияның ерекшеліктерін ескере отырып, біздің аймаққа сай келетін кеңестер береміз.

1. Тек қана жапырақтарды жеу арқылы тез салмақ тастауға болады.

Көптеген адамдар тек жасыл жемістер мен көкөністерді жеу арқылы тез нәтижеге қол жеткізуге болатындығына сенеді. Бұл әдіс әсіресе жаз айларында, жергілікті бақша өнімдері мол кезде танымал. Алайда, бұл толыққанды тамақтану болып табыла ма?

Ұзақ уақыт бойы тек жасыл жемістер мен көкөністермен тамақтану ағзадағы ақуыз, темір, В12 дәрумені сияқты маңызды қоректік заттардың тапшылығына әкелуі мүмкін. Бұл әлсіздікке, шаршауға, тіпті ауыр ауруларға душар етуі ықтимал. Біздің аймақта кең таралған бидай, арпа сияқты дәнді дақылдар мен жасымық, бұршақ тәрізді бұршақ дақылдары ақуыздың тамаша көзі болып табылады және оларды рационға қосу салмақ тастау кезінде де маңызды.

Қазақстанда өсетін жасымық дақылы, ақуызға бай және салмақ тастауға көмектесетін азық.
Қазақстанда өсетін жасымық дақылы, ақуызға бай және салмақ тастауға көмектесетін азық.Veg.ac · AI-generated illustration

2. Көмірсулардан толық бас тарту салмақ тастаудың ең тиімді жолы.

Көмірсулар көбінесе салмақ жинауға себепкер деп айыпталады. Сондықтан көптеген адамдар көмірсулардан мүлдем бас тартуды шешеді. Бірақ бұл әдіс қаншалықты тиімді және қауіпсіз?

60%
Ағзадағы энергияның негізгі көзі
Денсаулық сақтау министрлігі
45%
Дәнді дақылдардан алынатын энергия үлесі
Ауыл шаруашылығы министрлігі

Дәнді дақылдар, жармалар, сұлы сияқты күрделі көмірсулар ағзаға баяу сіңіп, ұзақ уақыт бойы тоқ жүру сезімін береді. Бұл Орталық Азиядағы дәстүрлі тағамдардың негізі болып табылады. Мысалы, бидайдан жасалған нан, бауырсақ, тары, қаракемік – бұлардың барлығы энергияның тамаша көзі. Алайда, қантты сусындар, тәттілер, ақ ұннан жасалған өнімдер сияқты қарапайым көмірсулардан бас тарту ұсынылады. Олар тез сіңіп, қандағы қант деңгейін күрт көтеріп, май жинауға ықпал етеді.

Көмірсу түрлерінің сіңу жылдамдығы

Unit: % (Сіңу жылдамдығы)
Қантты сусындар90
Ақ нан75
Сұлы40
Жасымық30

Дереккөз: Халықаралық тамақтану институты (2022)

3. Суды көп ішу салмақ тастауға еш әсер етпейді.

Кейбір адамдар судың тек сусындарға қатысты екенін және тамақтануға ешқандай қатысы жоқ деп ойлайды. Бірақ судың ағзадағы рөлі қандай?

“Су – бұл тек шөлді қандыру емес, ол метаболизмді жақсартатын және ағзаны тазартатын құрал.”

— Ақпараттық медициналық портал

Судың жеткілікті мөлшерде ішілуі ағзаның дұрыс жұмыс істеуі үшін өте маңызды. Су метаболизмді жақсартады, токсиндерді шығаруға көмектеседі және асқазанды толтырып, аз тамақ жеуге ықпал етеді. Орталық Азия сияқты су ресурстары шектеулі аймақтарда суды үнемдеумен қатар, оның пайдасын арттыру маңызды. Тамақ алдында бір стақан су ішу артық калориядан аулақ болуға көмектеседі. Сонымен қатар, тағамға суды пайдалану (мысалы, сорпалар, компоттар) да ағзаға пайдалы.

4. Аз тамақтану арқылы салмақ тастау – ең тиімді әдіс.

Көпшілік аз тамақтануды салмақ тастаудың ең жылдам жолы деп санайды. Бұл әсіресе ауқатты күндерден кейін немесе мерекелерден соң ойға келеді. Алайда, бұл ұзақ мерзімді шешім бола ала ма?

Калория қабылдау мен метаболизм арақатынасы

Unit: Ккал / күн
Қалыпты тамақтану2,000
Аз калориялы диета (1200 Ккал)1,200
Өте аз калориялы диета (800 Ккал)800

Дереккөз: Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (2021)

Ағзаға тым аз калория беру оның метаболизмін баяулатуына әкеледі. Бұл дегеніміз, сіз аз жеген кезде де салмақ тастау қиындайды. Сонымен қатар, бұлшықет массасының жоғалуына, әлсіздікке, бас ауруына және басқа да денсаулық проблемаларына себеп болады. Дұрыс салмақ тастау үшін, ағзаның қажеттілігін қамтамасыз ететін, теңдестірілген диета маңызды. Бұл аймақта дәнді дақылдар, бұршақ дақылдары, сүт өнімдері (майы алынған) және еттің майсыз түрлерінен тұратын тағамдарды пайдалану ұсынылады.

5. Өңделген өсімдік өнімдері денсаулыққа зиянсыз.

Соңғы жылдары өңделген өсімдік негізіндегі өнімдер, мысалы, өсімдік еті немесе сүт алмастырғыштары танымал болды. Бірақ олардың құрамы қаншалықты таза?

Кейбір өңделген өсімдік өнімдері, әсіресе, жасанды дәмдеуіштер мен консерванттарға бай болуы мүмкін. Олардың құрамындағы натрий мен қант мөлшерін тексеру маңызды. Орталық Азиядағы дәстүрлі тағамдар, мысалы, қатық, айран, ірімшік сияқты табиғи сүт өнімдері, сондай-ақ, жаңа піскен көкөністер мен жемістер, дәнді дақылдар мен бұршақтар – бұл өнімдерге қарағанда әлдеқайда пайдалы. Егер өсімдік негізіндегі өнімдерді қолдансаңыз, құрамындағы ингредиенттерді мұқият қарап, ең табиғи нұсқаларын таңдаңыз.

6. Жергілікті өнімдерді тұтыну салмақ тастауға әсер ете ме?

Жергілікті өнімдерді қолдау – бұл тек экологиялық таңдау емес, сонымен қатар денсаулыққа да пайдалы болуы мүмкін. Бұл әсіресе Орталық Азияның климатына бейімделген дақылдарға қатысты.

+15%
Жергілікті өнімдердің құрамындағы антиоксиданттар
Аграрлық зерттеу орталығы
-20%
Тасымалдау кезінде жоғалған витаминдер
Азық-түлік қауіпсіздігі институты

Жергілікті дақылдар, мысалы, бидай, арпа, тары, қарақұмық, бұршақ, жергілікті жабайы өсетін жемістер мен шөптер – бұл өнімдер Орталық Азияның климатына бейімделген. Олардың құрамында аймақ тұрғындарының денсаулығына қажетті заттар көбірек болады. Маусымдық өнімдерді тұтыну арқылы сіз тек ағзаңызға пайдалы тағамдарды ғана емес, сонымен қатар жергілікті шаруаларды да қолдайсыз. Бұл әдіс суды үнемдеуге де ықпал етеді, себебі жергілікті дақылдар аймақтың су ресурстарына бейімделген.

  • 10-12 дұрыс жауап: Сіз салмақ тастау диеталары туралы өте жақсы білесіз! Дұрыс жолдасыз.
  • 7-9 дұрыс жауап: Сіздің біліміңіз жақсы, бірақ кейбір маңызды мәселелерді еске алу қажет.
  • 4-6 дұрыс жауап: Салмақ тастау диеталары туралы кейбір мифтерді нақтылау қажет.
  • 0-3 дұрыс жауап: Салмақ тастау диеталары туралы ақпаратыңызды жаңарту қажет. Біздің кеңестерге назар аударыңыз.

Frequently asked questions

Салмақ тастау үшін қандай тағамдарды көбірек жеу керек?
Салмақ тастау үшін көбірек көкөністер, жемістер, бұршақ дақылдары, дәнді дақылдар (бидай, арпа, сұлы) және майсыз ақуыз көздерін (балық, тауық, бұршақ) тұтыну ұсынылады. Орталық Азиядағы дәстүрлі тағамдардың негізі болып табылатын бұл өнімдер пайдалы.
Салмақ тастау кезінде су ішудің маңызы қандай?
Су ішу метаболизмді жақсартуға, ағзаны токсиндерден тазартуға және тоқ жүру сезімін арттыруға көмектеседі. Тамақ алдында бір стақан су ішу артық калориядан аулақ болуға ықпал етеді.
Өңделген өсімдік өнімдері денсаулыққа зиян ба?
Барлық өңделген өсімдік өнімдері бірдей емес. Кейбіреулерінің құрамында қант, тұз және қоспалар көп болуы мүмкін. Табиғи, аз өңделген өнімдерді таңдаған жөн.
Күнделікті қанша калория қабылдау керек?
Калория қажеттілігі адамның жасына, жынысына, салмағына, белсенділік деңгейіне байланысты. Орташа алғанда, әйелдерге күніне 1800-2000 Ккал, ерлерге 2200-2500 Ккал ұсынылады. Салмақ тастау үшін калорияны аздап азайту қажет, бірақ ағзаға зиян келтірмеу маңызды.
Спортпен шұғылдану салмақ тастауда қаншалықты маңызды?
Спортпен шұғылдану салмақ тастауға және жалпы денсаулықты жақсартуға өте маңызды. Ол калорияларды жағады, бұлшықет массасын арттырады және метаболизмді жеделдетеді.

Sources & further reading

  1. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) — who.int
  2. Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО) — fao.org
  3. Nature Food — nature.com/natfood
  4. The Lancet — thelancet.com
  5. Our World in Data — ourworldindata.org