5 tembi’u rehegua: alimentacion vegana deportistas
Eikuaa mba’éichapa alimentacion vegana deportistas ome’ẽ mbarete ha pytyvõ ani haguã reñembyai, remokyre’ỹvo ne rete rembiapo rupive.

Pe alimentacion vegana deportistas niko peteĩ tape porã oñemombarete haguã umi tembi’u yvypóra oñotỹva rupive, ojeipuru rupi kumanda, avati, manduvi ha ka’avo oñeme’ẽ haguã proteína ha energía oikotevẽva peteĩ atleta oñembosarái jave. Heta tapicha oñembosaráiva okyhyje ndaikatúi haguã ojejuhu mbarete ho’u’ỹre mymba ro’o, pévape katu umi estudio ohechauka ndaupéichaiha. Pe Organización Mundial de la Salud (OMS) ombojoaju heta tembi’u yvypóra oñotỹva ñande rete rembiapo porãme, ohechauka umi atleta ikatutaha oñemombarete ha oñangareko hete rehe oheja rire mymba ro’o, oipuru aja tembi’u henyhẽva nutriente-gui. Ko’ã tembi’u ndaha’éi oñangarekóva músculo rehe añónte, avei omokyre’ỹ ñande rete rembiapo oñemongu’e haguã pya’eve ha ani haguã ikane’õiterei umi ñembosarái puku ha hasývape.
Ko tape ojerure katu ojehecha porã haguã mba’épa ja’u, jepiveguáicha oñeikotevẽva proteína ha energía oñembojoaju haguã umi tembi’u ojejapóva yvýgui. Techapyrã, umi atleta oiporúva tembi’u yvypóra oñotỹva oikotevẽ oñangareko porã hembi’u rehe ikatu haguã ohupyty opaite vitamina ha mineral oikotevẽva, taha’e vitamina B12, hierro ha calcio. Pe dieta vegana ikatu omoĩ mbarete atleta-pe ha oipytyvõ ani haguã hasy hete, ohechauka háicha heta tembi’u oñotỹva orekoha proteina ha fibra oipytyvõva mbarete oñemoĩ haguã retepýpe. Ikatu ja’u arroz ha kumanda oñondive, péicha ja’u opaite aminoácido oikotevẽva ñande rete. Umi manduvi ha ka’avo hovyũ avei oipytyvõ umi atleta-pe oñangareko haguã hete rehe, omoĩvo chupekuéra energía oikotevẽva oñembosarái jave térã oñembokatupyry jave, ojehecha háicha umi mba’e oñotỹva ñande yvýpe ha’eha tembi’u ikatúva oipytyvõ ñande rete rembiapo porãme.
1. Pe kumanda: proteína tuichavéva
Umi kumanda opaichagua, taha’e pe jukysy térã umi ambue, ha’e pe fuente principal proteína-pe guarã. Ko’ã tembi’u oipytyvõ ñane apytu’ũ ha ñande rete ruguýpe oñemombarete haguã. Pe FAO (Organización de las Naciones Unidas para la Alimentación y la Agricultura) ohechauka kumanda ha jukysy ha’eha tembi’u orekóva heta proteína ha oipytyvõva oñemombarete haguã umi músculo oñembosarái rire. Umi kumanda, taha’e pe kumanda pytã, morotĩ térã umi ambue, oipytyvõ avei oñemoĩ haguã fibra ñande retepe, oipytyvõva oñemombarete haguã ñande py’a ha ñande rete ruguy. Oje’úvo kumanda, taha’e guisado-pe térã ensalada-pe, pe atleta omoĩ hetepe umi nutriente oikotevẽva oñemopu’ã haguã músculo oñembyai va’ekue ejercicio rupive. Kóva ha’e peteĩ tape ojehechakuaáva oipytyvõha tapichakuérape oñemombarete haguã oipuru’ỹre mymba ro’o, ohechaukávo tembi’u yvypóra oñotỹva ha’eha peteĩ tape porã oñangareko haguã atleta-kuéra rete rehe.
Pe alimentacion vegana deportistas oñepyrũ ohechakuaa umi kumanda ha jukysy ha’eha ypykatu oñemombarete haguã umi músculo. Umi atleta oiporúva kumanda hembi’úpe ikatu oñemoĩ mbareteve, pórke ko’ãva oreko aminoácido oikotevẽva ñande rete oñemombarete haguã, ha hetave umi proteína oĩva mymbakuérape. Jukysy katu, ojeipuru heta ñane retãme, ha’e peteĩ tembi’u oipytyvõva oñemombarete haguã ñande rete ha oñeme’ẽ haguã proteína oikotevẽva umi atleta. Umi kumanda omoĩ avei heta fibra oipytyvõva ñande rete ruguy ha oñembohape porãve opaite tembiapo física ojejapóva. EIP (Estrategia de Alimentación Saludable) he’i umi kumanda ha jukysy ha’eha tembi’u tekotevẽva oñemombarete haguã umi músculo ojejapóvo ejercicio, pórke oipytyvõ oñembohape porãve opaite mba’e ojejapóva. Umi kumanda ha jukysy oipytyvõ avei oñemombarete haguã ñande rete ruguy, oipytyvõva oñembohape porãve opaite mba’e ojejapóva, ha oipytyvõ avei oñemombarete haguã umi atleta oikotevẽva oñemombarete haguã.
2. Avati ha mandi’o: energía oñemombarete haguã
Pe alimentacion vegana deportistas oikotevẽ energía, ha avati ha mandi’o niko umi tembi’u omoĩva mbarete atleta-pe. Umi carbohidrato oĩva ko’ãva ryepýpe oipytyvõ ani haguã reñembyai reñembosarái aja, pórke oipytyvõ oñemombarete haguã ñande rete ha oñeme’ẽ haguã energía oikotevẽva opaite tembiapo física ojejapóva. Pe IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) ohechauka avati ha mandi’o ha’eha tembi’u oñotỹva oipytyvõva oñemombarete haguã ñande rete ha oñeme’ẽ haguã energía oikotevẽva opaite atleta. Mandi’o, ojeipuru heta ñane retãme, ha’e peteĩ fuente tuicháva carbohidrato-gui, oipytyvõva oñemombarete haguã ñande rete ha oñeme’ẽ haguã energía oikotevẽva opaite tembiapo física ojejapóva. Ko’ã tembi’u ha’e avei peteĩ fuente tuicháva carbohidrato-gui oipytyvõva oñemombarete haguã ñande rete ha oñeme’ẽ haguã energía oikotevẽva opaite tembiapo física ojejapóva. Umi atleta oiporúva ko’ã tembi’u ikatu oñemoĩ mbareteve, pórke ko’ãva oreko carbohidrato oikotevẽva ñande rete oñemombarete haguã ha oñeme’ẽ haguã energía oikotevẽva opaite tembiapo física ojejapóva.
Avati katu, ojeipuru avei heta tembi’úpe, ha’e peteĩ tembi’u oipytyvõva oñemombarete haguã ñande rete ha oñeme’ẽ haguã energía oikotevẽva opaite atleta. Umi carbohidrato oĩva ko’ãva ryepýpe oipytyvõ ani haguã reñembyai reñembosarái aja, pórke oipytyvõ oñemombarete haguã ñande rete ha oñeme’ẽ haguã energía oikotevẽva opaite tembiapo física ojejapóva. FAO (Food and Agriculture Organization) ohechauka avati ha’eha peteĩ tembi’u oipytyvõva oñemombarete haguã ñande rete ha oñeme’ẽ haguã energía oikotevẽva opaite atleta, ha oipytyvõ oñemombarete haguã ñande rete ha oñeme’ẽ haguã energía oikotevẽva opaite tembiapo física ojejapóva. Pe alimentacion vegana deportistas oikotevẽ energía, ha avati ha mandi’o niko umi tembi’u omoĩva mbarete atleta-pe. Umi carbohidrato oĩva ko’ãva ryepýpe oipytyvõ ani haguã reñembyai reñembosarái aja, oipytyvõva oñemombarete haguã ñande rete ha oñeme’ẽ haguã energía oikotevẽva opaite tembiapo física ojejapóva. Umi atleta oiporúva ko’ã tembi’u ikatu oñemoĩ mbareteve, pórke ko’ãva oreko carbohidrato oikotevẽva ñande rete oñemombarete haguã ha oñeme’ẽ haguã energía oikotevẽva opaite tembiapo física ojejapóva.

3. Yerba mate: oipytyvõva oñemombarete haguã
Pe yerba mate, oje’u jepive Paraguáipe, ha’e peteĩ tembi’u oipytyvõva alimentacion vegana deportistas-pe oñemombarete ha oñeñandu porã haguã oñembosarái térã oñeha’ã rire. Kóva ndaha’éi peteĩ jey’u reínte, síno peteĩ mba’e ikatúva oipytyvõ umi deportista-pe oñemombarete haguã, oĩgui pype kafeína natural oipytyvõva oñemantene haguã pe energía oñeikotevẽva umi tembiapo mbarete aja. Umi investigasión ohechauka pe kafeína oipytyvõha oñembohete haguã pe rendimiento físico, ha pe yerba mate oreko umi polifenol, ha’éva antioxidante oipytyvõva oñembohovái haguã pe estrés oxidativo oikóva pe entrenamiento rire. Ojehechakuaa avei pe yerba mate oipytyvõha oñemomichĩ haguã pe fatiga muscular, péva oipytyvõ atleta-pe oñeñandu porã haguã oñembosarái rire. Iporã avei jaikuaa pe EFSA (Autoridad Europea de Seguridad Alimentaria) ohechakuaaha umi kafeína orekóva pe yerba mate oipytyvõha oñembohete haguã pe concentración ha pe resistencia física umi mba’apo mbarete aja. Ko tembi’u ha’e peteĩ opción natural ha vegana, ikatúva oñemoĩ umi batido térã oñe’u tereréicha, oipytyvõva umi deportista-pe oñembohete haguã ijehegui ha oñemombarete haguã hete umi mba’apo mbarete rire, ha’évo peteĩ ypykue rembiapo oipytyvõva oñemombarete haguã pe salud ha pe rendimiento.
Ko ka’avo oipytyvõ ojepytu’u porã haguã ñane rete, ha iporãiterei umi deportista vegano-pe g̃uarã. Ikatúva ja’e pe yerba mate omokyre’ỹha pe metabolismo ha oipytyvõ oñembohete haguã pe recuperación, oñemoĩvo umi mineral ha vitamina tekotevẽva. Techapyrãme, peteĩ estudio ojejapova’ekue OMS (Organización Mundial de la Salud) ohechauka umi antioxidante oĩva umi ka’avo ha tembi’u natural-pe oipytyvõha oñemombarete haguã ñane rete, ha yerba mate ha’e peteĩ fuente tuicháva ko’ã mba’épe. Iporã avei ja’e, oje’úramo yerba mate, tekotevẽha ja’u avei heta y ani haguã ñanderehe oiko deshidratación, péva ha’e peteĩ mba’e iñimportánteva opaite deportista-pe g̃uarã. Kóva ha’e peteĩ manera natural ha saludable oñeñangareko haguã ñande rete rehe, ojeipurúvo umi mba’e oĩva ñande yvýpe.
“Pe alimentación vegetal niko peteĩ tape oipytyvõva salud-pe ha oñemombarete haguã atleta-kuérape.”
4. Tembi’u oñotỹva ñande yvýpe
- Manduvi: ome’ẽ grasa iporãva.
- Kurepi: heta proteína ha fibra.
- Ka’avo: oipytyvõ ani haguã reñembyai.
5. Oñembyaty porãva energía
Energía oĩva tembi’u yvypóra oñotỹva-pe
Fuente: Our World in Data (2022)
Porandu jepivegua
Ikatúpa peteĩ atleta oiko’ỹre mymba ro’o?
Mba’éichapa aipuru kumanda?
Mba’épa oiko mandi’o-gui?
Yerba mate niko iporã?
Mba’éichapa aheka proteína?
Fuentes ha kuatiahaipyre ojehecháva
- FAO Food Security Report — fao.org
- Our World in Data Nutrition — ourworldindata.org
- WHO Diet and Health — who.int