Yvyra’ỹva vs. Yvyrarã: Mba’épa iporãve ñane retãme?
Ñaha’e’ỹrõ yvyra’ỹva ha yvyrarã rehe, mba’éichapa jajapóta ñane retãme ñañangareko porã hag̃ua ñande yvyre ha ñande rembi’urã rehe.

Ñane retã Paraguáipe, ñande jahecha mokõi tape guasu ojeho hag̃ua ñane rembi’urã ha ñane yvyre ñañangareko porã hag̃ua: yvyra’ỹva ha yvyrarã. Yvyra’ỹva ningo ha’e ñane yvyre ñañemongakuaa opaichagua tembi’u oĩva, yva, ka’avo, mandyju, avei mba’e ñanemongu’éva, ha katu yvyrarã katu ha’e ñane yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo ha opaichagua mymbakuéra oñemongakuaa hag̃ua. Mba’épa iporãvéne ñande retãme? Mba’éichapa ikatu ñaipytyvõ ñane retãme ani hag̃ua oñehundi ñane yvy ha ñande rembi’urã?
Yvyra’ỹva: Yvyre ñañemongakuaa opaichagua tembi’u oĩva
Yvyra’ỹva ningo ha’e ñane yvyre ñañemongakuaa opaichagua tembi’u oĩva, yva, ka’avo, mandyju, avei mba’e ñanemongu’éva. Ko tape oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva. Yvyra’ỹva oipytyvõ avei ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva.

Yvyra’ỹva ha ñane retãygua rembi’urã
Yvyra’ỹva ha’e ñane retãygua rembi’urã, péicha mandyju, avati, kumanda, ha opaichagua yva ha ka’avo. Ko’ã tembi’u oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva.
- Mandioka: ñane retãygua rembi’u guasu, ikatu ñañemongakuaa yvykuéra oĩva ñane retãme.
- Mandi’o: ñane retãygua rembi’u guasu, ikatu ñañemongakuaa yvykuéra oĩva ñane retãme.
- Avati: ñane retãygua rembi’u guasu, ikatu ñañemongakuaa yvykuéra oĩva ñane retãme.
- Kumanda: ñane retãygua rembi’u guasu, ikatu ñañemongakuaa yvykuéra oĩva ñane retãme.
Yvyrarã: Vakapipopo ha mymbakuéra ñemongakuaa
Yvyrarã ningo ha’e ñane yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo ha opaichagua mymbakuéra oñemongakuaa hag̃ua. Ko tape oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Yvyrarã oipytyvõ avei ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo.
Yvyrarã ha ñane retãygua economía
Yvyrarã oipytyvõ ñane retãygua economía-pe, péicha vakapipopo ñemongakuaa ha’e peteĩ umi mba’e oñevende porãvéva ñane retãgui. Ko’ã mba’e oipytyvõ avei ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo.
Mba’épa iporãvéne ñane retãme?
Ñaha’e’ỹrõ yvyra’ỹva ha yvyrarã rehe, mba’épa iporãvéne ñane retãme? Yvyra’ỹva oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva. Yvyrarã katu oipytyvõ oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo.
Yvy oñemongakuaa hag̃ua: Yvyra’ỹva vs. Yvyrarã
Oñembojoaju tembiapo oñemongakuaa hag̃ua yvykuérape, Guarani Institute of Agrarian and Environmental Studies (I.G.E.A.A.) omoheñóiva, 2023.
Yvyra’ỹva ha’e ñane retãygua rembi’urã, péicha mandyju, avati, kumanda, ha opaichagua yva ha ka’avo. Ko’ã tembi’u oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva.
Yvyra’ỹva oipytyvõ ñane retãme
Yvyra’ỹva oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva.
Yvyrarã ha yvy oñemongakuaa hag̃ua: Mba’épa oiko?
Yvyrarã oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo.
Yvy oñemongakuaa hag̃ua: Yvyra’ỹva vs. Yvyrarã
Yvy oñemongakuaa hag̃ua oñembojoaju tembiapo oñemongakuaa hag̃ua yvykuérape, Guarani Institute of Agrarian and Environmental Studies (I.G.E.A.A.) omoheñóiva, 2023.
Yvyrarã ha yvy oñemongakuaa hag̃ua: Mba’épa oiko?
Yvyrarã oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo.
Mba’épa iporãvéne ñane retãme?
Ñaha’e’ỹrõ yvyra’ỹva ha yvyrarã rehe, mba’épa iporãvéne ñane retãme? Yvyra’ỹva oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva. Yvyrarã katu oipytyvõ oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa vakapipopo ha oñemongakuaa hag̃ua yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo.
“Yvyra’ỹva oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva.”
Mba’éichapa ikatu ñaipytyvõ?
Ñande avei ikatu ñaipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua yvyra’ỹva ha yvy oñemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Ikatu ñaipytyvõ ñañemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva, ha avei ñañemongakuaa hag̃ua vakapipopo. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva. Ko’áĝa rupi, oĩ heta tapicha oñemongakuaa opaichagua tembi’u oĩva, ha avei oipytyvõ ñane retãme oñemongakuaa hag̃ua opaichagua tembi’u oĩva.
- Jajapo ñane rembi’urã yvyra’ỹva rupi.
- Jajapo ñane rembi’urã yvyra’ỹva rupi.
- Jajapo ñane rembi’urã yvyra’ỹva rupi.
- Jajapo ñane rembi’urã yvyra’ỹva rupi.
Frequently asked questions
Mba’épa yvyra’ỹva?
Mba’épa yvyrarã?
Mba’épa yvyra’ỹva oipytyvõ ñane retãme?
Mba’épa yvyrarã oipytyvõ ñane retãme?
Mba’épa ikatu ajapo ñane retãme ajapytyvõ hag̃ua?
Mba’épa yvyra’ỹva ha yvyrarã ohypyty ñane retãme?
Sources & further reading
- FAO — Food and Agriculture Organization of the United Nations (fao.org)
- IPCC — Intergovernmental Panel on Climate Change (ipcc.ch)
- Nature Food — Nature Food (nature.com/natfood/)
- EAT-Lancet Commission — EAT (eatforum.org)