5 mito comida paraguaya recetas rehegua ka'avo año reheve

Rehekáramo comida paraguaya recetas oikotevẽ'ỹva so'o térã kamby, rehejáva'erã tesaráipe pe ñe'ẽ he'íva ñande tembi'u ndaikatuiha oiko mymba ro'o'ỹre. Tembi'u paraguái teete niko heñói ypykue guaranikuéra po rupive, oipurúva'ekue avati, mandi'o, kumanda, kurapepũ ha ka'avo opaichagua ko yvy he'õme oñeñotỹva. Ko'ãga rupi, oñembohéra 'tradición' vaka ro'o ha kure ñandy je'u meme, jepémo ko'ã mba'e oñemoinge ramomi tetã ambuégui kolónia aja. Jahecháramo hekopekuaa, umi tembi'u ñanemombaretéva oikotevẽ añoite yvypóra rembiapokue hekoporãva ha yvy ome'ẽvare.

Ko arandukápe jahesa'ỹijóta po mito tuicháva oñeñe'ẽva tembi'u paraguái vegano rehe, jahechávo mba'épa he'i tembikuaaty ha tembiasakue teete. Ñañe'ẽta mba'éichapa bori bori, mbeju, chipa guasu ha vori vori rykue ikatu oñembosako'i hekopete, omombaretévo ñande rete ha oñangarekóvo Chaco ka'aguy rehe. Ko tembi'u paraguaya recetas ohechauka ñandéve ikatupyryha jajapo tembi'u hetereíva, hypy'ũva ha ñanemombaretéva, ñande yvy rembiapokue rupive.

Mito 1: Comida paraguaya recetas ndaikatúi oiko vaka ro'o térã ryguasu rykue'ỹre

Heta tapicha oimo'ã pe bori bori térã so'o josopy oñepyrũ hague katuete vaka ro'ógui. Ha katu, Instituto Nacional de Alimentación y Nutrición (INAN) ha tembiasakue ohechauka guaranikuéra oikove hague hetaite sa'ary oipuruhápe kumanda opaichagua, avatiku'i morotĩ, kurapepũ ha yvyra rogue mba'apopyrã. Bori bori rykuépe g̃uarã, rembojyramo sevói, kuratu, sevói rogue, locote pytã, kurapepũ ha kumanda pyahu, rehupyty peteĩ rykue hypy'ũ ha he'ẽ jopýva mba'eveichagua ryguasu rykue ndaikatúiva omboyke.

Pe tupa'i heta oñembojehe'áva avatiku'i rehe ikatu oñembosako'i yvyraira térã aramirõ ha avati hu'ũ reheve. Ndaha'éi katuete oñekotevẽva kesu paraguái oĩ hag̃ua he'ẽte: manduvi ku'i térã aramirõ oñembojehe'áva kypy'ỹi rehe ome'ẽ pe textura ha sabor teete ñandeguerohorýva.

Mito 2: Tembi'u paraguái ka'avogua ndoguerekói proteína oikotevẽva ñande rete

Añetehápe, pe kumanda yvyra'i, kumanda tupi térã kumanda pytã oguereko hetaiterei proteína ha kuarepoti (hierro). World Health Organization (WHO) ary 2020 arandukápe he'i tembi'u oñemopyendáva ka'avóre ome'ẽha mayma proteína tekotevẽva, yvypóra ombojehe'a ramo hekopete yva, yvyrarakã ha ta'ỹi opaichagua. Re'u jave peteĩ mbaipy kumanda térã bori ojejapóva avatígui ha oñemoirũva kumandáre, rehupyty aminoácidos esenciales ñande rete oikotevẽva omopu'ã hag̃ua to'o ha kangue.

Umi chokokue yma guare omba'apo pohýi asy kokuépe ka'aruete peve, ha katu pe tembi'u chupekuéra omombaretéva ha'e kuri avati mimby, mandi'o tykue ha rorapytĩ. Ko'ã tembi'u ohechauka tembi'u paraguaya recetas oikotevẽ'ỹha vaka ro'o hekove puku ha imbarete hag̃ua.

Mito 3: Chipa guasu ha sopa paraguaya ndaikatúi oñembopupu kesu ha ryguasu rupi'a rehe'ỹ

Peteĩva umi jepy'apy tuichavéva comida paraguaya recetas apytépe ha'e mba'éichapa oñembosako'íta pe sopa paraguaya térã chipa guasu kesu'ỹre. Hákatu, pe textura he'õ ha hekove vaicha ome'ẽva pe avati pyahu oñemboku'ipyre (choclo). Reipurúramo sevói oñembotyryry porãva aséitepe, rembojoapývo avati kygua, y hykue porãva térã manduvi kamby ojejapóva ógape, pe tembi'u opyta iñambue'ỹre.

Manduvi niko Paraguái yvy rembiapokue ymaite guive. Manduvi kamby ome'ẽ kyra hekoporãva ha proteína ombohovake hekopekuaáva kesu paraguáipe. Upéicha avei, ikatu reipuru aramirõ ha mba'ysyvo michĩmi ombojoaju hag̃ua pe mbojehe'apy tatakuápe. EAT-Lancet Commission ary 2019 ohechauka tembi'u oñemopyendáva ta'ỹi ha yvyrarakãre omo'ãha ñande korasõ mymba kyra ndoikéigui ñande ruguýpe.

“Avati ha mandi'o ha'e ñande rapo teete; mymba ro'o jeheja ha'e jejuhu jey ñande rekoha ndive.”

Mito 4: Vaka ñemongakuaa Paraguáipe ndojapói mba'eve ivaíva ñande rekoháre

Food and Agriculture Organization (FAO) ary 2023 he'i vaka ñemongakuaa ha'eha pe omongu'e tuichavéva ka'aguy jeity Chaco Paraguáipe. Hetaite hektária ka'aguy he'õ ha yvyra yma oñehundi oñemoĩ hag̃ua ñu mymba oguata hag̃ua. Ko mba'e omoingove'ỹ yvy, ombopirũ yvu ha omuña ypykue ayoreo ha enxet-kuérape hekoha teetégui.

Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) ary 2022 marandúpe omombe'u vaka ro'o apopo omoheñóiha hetaite gas metano ha CO2, ombyaietéva ára pytu. Reiporavóvo comida paraguaya recetas ka'avogua, ndaha'éi nde rete añóre reñangarekóva: reipytyvõ hína Chaco ka'aguy oñeñongatu hag̃ua ha yvy oipytuso jey hag̃ua hekove.

Mito 5: Tembi'u vegano repy hetave ha hasyiterei jajapo hag̃ua Paraguáipe

Heta tapicha oimo'ã veganismo ha'eha peteĩ mba'e pytagua mba'e, oñeñemúva mba'yru héva ryepýpe ha hepyetéva. Upéva ha'e peteĩ japu tuicháva. Reike jave Mercado 4-pe térã peteĩ chokokue féria pyhareveguápe, rejuhúta mandi'o bolsa ipyahuetéva, avatiku'i oñemongu'i ramóva, kuratu, kurapepũ ha jety iporãva ha sa'i ombopapáva pirapire.

Vaka ro'o hepyve ára ha ára Paraguáipe. Peteĩ kilo vaka ro'o hepykue rupive ikatu reñemu hetaite kilo kumanda, avati ha ka'avóre, omongarútava peteĩ ogaygua pukukue arapokindy javeve. Comida paraguaya recetas ojejapóva temitỹngue ymaguarégui omboguejy pirapire jeipuru ha omombarete ñande chokokue kuérape, ohekávo food sovereignty térã tembi'u hekosãsóva ñane retãme.

Mba'éichapa ñañepyrũta: Comida paraguaya recetas hesãiva guaranikuéraicha

Oñepyrũ hag̃ua ko jeikove pyahu, natekotevẽi remboyke ñande reko paraguái he'ẽte. Ikatu rembosako'i mbeju aramirõgui, eipurúvo manduvi ku'i kesu rangue ha aséite hekoporãva. Bori borípe g̃uarã, embojehe'a avatiku'i y reheve, emoingévo hyepýpe kuratu ha sevói oñembohasapyre tatáre, ha embopupu kurapepũ ha kumanda rykue hypy'ũvape.

• Eipuru manduvi kamby kesu térã kamby rangue sopa paraguáipe ha chipápe.
• Embopupu bori vori kurapepũ ha kumanda reheve ryguasu rykue rangue.
• Ejapo mbeju aramirõ ha avatiku'i reheve, eipurúvo aséite hekoporãva kyra vaka rangue.
• Eñemu chokokue féria-pe remombarete hag̃ua yvy jepuru porã ñane retãme.

Ko'ã tembi'u paraguaya recetas omoañete jey ñande teko yma: peteĩ tekove oñangarekóva yvýre, omombaretéva ñande rete ha oipytyvõva mayma tekove oikóva ko yvy ape ári. Jaiporavóvo ka'avo añoite, ñañangareko Chaco rehe ha ñambopyahu ñande jeroviapy tembi'u hekoporãva rehe.