Lafiya ·

Nama da Tsirrai: Waɗanne Suka Fi Haɗarin Ciwon Sarar?

Bincike kan yadda abinci daban-daban ke da alaƙa da haɗarin kamuwa da cutar sankararwa, tare da mai da hankali kan abincin Hausa.

920 kalmomi · Maƙalar yau ta Veg.ac
Wani katafaren sito a kasuwar Najeriya da ke sayar da hatsi da kayan lambu
Veg.ac · AI-generated illustration

Shin cin nama na ƙara haɗarin kamuwa da cutar sankararwa fiye da cin tsirrai irin su gero, wake, da gyada da mutanenmu ke ci? Wannan tambaya ce mai muhimmanci ga lafiyar al'ummar Hausawa da ke zaune a yankunan da yanayin busasshiyar ƙasa ke addaba. Bincike ya nuna cewa akwai alaƙa tsakanin abinci da kuma yadda cutar sankararwa ke kama mutane, amma ba duk abinci ke da wannan tasirin ba. Mun yi nazarin abin da kimiyya ke faɗi game da nama da tsirrai, musamman a mahallin abincinmu na gargajiya, don taimakawa wajen yanke shawara mai kyau.

Hujjar Cin Nama: Haɗari da Fa'ida

Nama, musamman nama mai sarrafawa kamar irin wanda ake sayarwa a wasu kasuwanni ko kuma wanda aka yi masa magani, an danganta shi da ƙaruwar haɗarin cutar sankararwa daban-daban, musamman ta hanji. Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) ta bayyana naman da aka sarrafawa a matsayin "mai yiwuwa mai cutar sankararwa" (Group 1 carcinogen), ma'ana akwai isasshen shaida da ke nuna yana haifar da cutar sankararwa a jikin mutane. Wannan ya haɗa da irin naman da ake sarrafawa don ajiya ko kuma a yi masa magani da gishiri, ko kuma a dafa shi ta hanyoyi na musamman.

Akwai wasu sinadarai da ke fitowa yayin da ake sarrafawa ko kuma dafawa da zafi mai tsanani wanda ake zargin suna da tasiri wajen haifar da cutar sankararwa. Duk da haka, ba duk nama ba ne ke da wannan haɗarin. Nama mai tsabta da aka dafa a hankali, kamar naman sa ko akuya da ake yawan amfani da shi a wurarenmu, idan aka ci shi cikin matsakaici, na iya zama tushen furotin da ke da mahimmanci ga jiki. Babban matsalar ita ce yawan cin nama mai sarrafawa da kuma yadda ake sarrafa shi.

18%
Haɗarin Sarar Hanji daga Sarrafaffen Nama
International Agency for Research on Cancer (IARC)
17%
Haɗarin Sarar Hanji daga Cin Jan Nama
International Agency for Research on Cancer (IARC)

Yawan cin nama mai sarrafawa, irin wanda aka yi masa magani ko kuma aka dafa shi ta hanyoyi na musamman, na ƙara haɗarin kamuwa da cutar sankararwa.

Binciken Kimiyya

Matsalolin Sarrafawa da Dafawa

Yadda ake sarrafa nama da kuma yadda ake dafawa suna da tasiri wajen ƙara haɗarin cutar sankararwa. Misali, naman da aka soyawa ko kuma aka gasa shi a zafi mai tsanani na iya samar da abubuwa masu guba kamar 'heterocyclic amines' (HCAs) da 'polycyclic aromatic hydrocarbons' (PAHs). Wadannan sinadarai na iya lalata DNA a cikin sel, wanda hakan ke janyo ciwon daji. A al'adunmu, soyawa da kuma gasawa wani lokaci ana yin su, amma akwai hanyoyin dafa abinci da suka fi lafiya.

Hujjar Cin Tsirrai: Karewa da Fa'ida

Tsirrai, musamman irin abincin da Hausawa ke ci kamar gero, wake, da gyada, suna da matuƙar amfani ga lafiya kuma suna taimakawa wajen karewa daga cutar sankararwa. Wadannan abinci suna dauke da 'fiber' (tsoron abinci), bitamin, ma'adanai, da kuma 'antioxidants' masu yawa. 'Fiber' na taimakawa wajen motsa hanji, rage haɗarin tasowar cutar sankarar hanji. 'Antioxidants' kuma na yaki da lalacewar sel da ke iya janyo cutar sankararwa.

Gero, al'amari ne na yau da kullun a gidajenmu, yana da 'fiber' da kuma sinadarai masu karewa kamar 'phenolic compounds'. Wake, wani tushen furotin da ake samu a wurare da yawa, yana da sinadarai masu amfani kamar 'isoflavones' da kuma 'fiber'. Gyada kuma, wani abinci ne mai karfi da ake amfani da shi wajen yi wa miya kauri ko kuma cin shi shi kadai, yana da sinadarai masu amfani da kuma 'healthy fats'.

Gero: Tushen abinci mai gina jiki da kuma hana cutar sankararwa.
Gero: Tushen abinci mai gina jiki da kuma hana cutar sankararwa.Veg.ac · AI-generated illustration

Sinadarai Masu Karewa a Tsirrai

  • Sinadarai masu dauke da ruwa (Phytochemicals): irin su flavonoids da polyphenols da ke yaki da lalacewar sel.
  • Fiber: yana taimakawa wajen tsabtace hanji da rage haɗarin cutar sankarar hanji.
  • Vitamins da Minerals: irin su Vitamin C, E, da selenium, wadanda ke aiki a matsayin antioxidants.

Yawan Fiber a Kowane Gram na Abinci

Unit: g
Gero1.7
Wake (busasshe)7.3
Gyada8.5
Nama (Maragayi)0

Source: USDA FoodData Central (data for 100g, converted to per gram)

Bincike na Kai-tsaye: Nama da Tsirrai a cikin Haɗarin Ciwon Sarar

Dangantakar Abinci da Haɗarin Ciwon Sarar Hanji

Unit: %
Cin Nama Mai Sarrafawa (Kullum)18
Cin Jan Nama (Kullum)17
Cin Tsirrai (Kullum)-10
Cin Gero da Wake (Kullum)-15

Estimated relative risk reduction/increase based on meta-analyses. Source: World Cancer Research Fund International (WCRF)

Abubuwan da Suka Fi Muhimmanci

  • Yawan cin nama mai sarrafawa yana da alaƙa da haɓakar haɗarin cutar sankarar hanji.
  • Yawan cin jan nama (irin sa na sa'a) yana da alaƙa da haɓakar haɗarin cutar sankarar hanji.
  • Cin tsirrai mai yawa, ciki har da gero da wake, yana da alaƙa da raguwar haɗarin cutar sankarar hanji.
  • Abincin da aka sarrafa yana da haɗari fiye da nama da aka dafa a gida.
  • Dafawa da zafi mai tsanani ko soyawa na iya ƙara haɗarin haifar da cutar sankararwa.

Tsayawa A Haske: Yadda Za Mu Zabi Abinci Mafi Kyau

Don guje wa haɗarin kamuwa da cutar sankararwa, yana da kyau a rage yawan cin nama mai sarrafawa da kuma jan nama. Madadin haka, mu mayar da hankali ga cin tsirrai kamar gero, wake, da gyada, da kuma kayan lambu da 'ya'yan itatuwa. Hanyoyin dafa abinci masu lafiya kamar gishiri, gindin ruwa, ko kuma dafa abinci a hankali su ne mafi alheri.

Wannan ba yana nufin cewa dole ne mu daina cin nama gaba ɗaya ba, amma ya kamata mu yi shi cikin matsakaici da kuma zaɓar irin nama da hanyar dafa shi. Masana kiwon lafiya daga kungiyoyin kamar World Cancer Research Fund International (WCRF) na ci gaba da nazarin tasirin abinci kan cutar sankararwa, kuma sakamakon ya fi karkata ga fa'idar tsirrai.

Dafawa wake da kayan lambu: Hanyar dafa abinci mai lafiya da kuma hana cutar sankararwa.
Dafawa wake da kayan lambu: Hanyar dafa abinci mai lafiya da kuma hana cutar sankararwa.Wikipedia · Stinky tofu

Tambayoyin Da Aka Tambayi Akai-akai (FAQ)

Frequently asked questions

Shin cin naman kaza na da haɗari kamar naman sa?
Naman kaza da aka sarrafawa (kamar irin wanda aka gasa ko aka sarrafa don ajiya) na iya samun haɗarin da ya yi kama da na sauran nama mai sarrafawa. Naman kaza mai tsabta da aka dafa a gida cikin matsakaici ba shi da haɗari kamar yadda aka sarrafawa.
Shin gero da wake na da fa'ida wajen hana cutar sankararwa?
Eh, gero da wake suna da wadataccen fiber da antioxidants, wadanda ke taimakawa wajen karewa daga cutar sankararwa, musamman ta hanji. Suna da matukar mahimmanci a cikin abincimu.
Menene ma'anar 'nama mai sarrafawa'?
'Nama mai sarrafawa' shine nama wanda aka sarrafa shi ta hanyar gishiri, gyaran jiki, ko kuma aka yi masa magani da wani sinadari don inganta dandano ko kuma ajiya. Misalan sun hada da irin naman da ake sayarwa a kasuwa da aka yi masa magani.
Ta yaya cin tsirrai ke rage haɗarin cutar sankararwa?
Tsirrai na dauke da fiber, wanda ke taimakawa wajen tsaftace hanji. Haka kuma, suna da antioxidants da phytochemicals da ke yaki da lalacewar sel da ke iya janyo cutar sankararwa.
Shin akwai wani abinci da ya fi dacewa ga lafiyar Hausawa?
Abincin da ya fi dacewa ga Hausawa shi ne wanda ya kunshi gero, wake, gyada, da sauran tsirrai, tare da kayan lambu da 'ya'yan itatuwa. Ya kamata a rage cin nama mai sarrafawa da kuma jan nama.

Sources & further reading

  1. International Agency for Research on Cancer (IARC) Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humansiarc.who.int
  2. World Cancer Research Fund International (WCRF) Continuous Update Projectwcrf.org
  3. USDA FoodData Centralfdc.nal.usda.gov
  4. World Health Organization (WHO) - Cancerwho.int