01
Yí ohun tí ó wà lórí àwo rẹ pa dà
Ìṣe tí ó tààrà jùlọ tí ó wà fún gbogbo ènìyàn. Oúnjẹ mẹ́ta lọ́jọ́ ni ìbò fún irú ayé kan.
O kò nílò ìyọ̀ǹda. O nílò ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́.
Ètò náà tóbi púpọ̀, ìfẹ́ láti nímọ̀lára àìlágbára sì jẹ́ ọlọ́gbọ́n. Ṣùgbọ́n àwọn ìṣírí kì í ṣe kíkọ́ nípasẹ̀ àwọn ènìyàn tí ó ní ìdánilójú — wọ́n jẹ́ kíkọ́ nípasẹ̀ àwọn ènìyàn tí wọ́n gbé ìgbésẹ̀ lọ́nà kankan. Àwọn ibi mẹ́fà nìyí láti bẹ̀rẹ̀, ní tòtòle agbára wọn.
02
Bá ènìyàn kan sọ̀rọ̀ ní ọ̀sẹ̀ yìí
Àwọn ẹgbẹ́ ń rìn ní ìyára ìjíròrò. Ìjíròrò òtítọ́ kan ṣe ju ìfìwéránṣẹ́ àwọn ìkànnì lọ.
03
Túmọ̀ nǹkan
Fẹ́rẹ̀ gbogbo èèyàn vegan wà ní Èdè Gẹ̀ẹ́sì nìkan. Túmọ̀ ọ̀rọ̀ kan. Fi ránṣẹ́ sí wa.
04
Ṣètìlẹ́yìn fún oúnjẹ ewéko àdúgbò
Gbogbo oúnjẹ ewéko tí o ràn ń sọ fún ọjà: ohun yìí ni a fẹ́.
05
Gba ìṣe ìjẹ̀un ìbílẹ̀ padà
Ọ̀pọ̀ àṣà ní àṣà ewéko ọlọ́rọ̀. Ṣe ọ̀kan. Pín.
06
Kọ àwọn yíyàn èké
'Ẹran àdúgbò dára.' Kò sí nínú wọn tí ó dúró nínú àyẹ̀wò.
Àwọn ìdáhùn tọkàn-tọkàn
Àwọn iyèméjì tó máa ń kọ́kọ́ wá sọ́kàn — àti ohun tí a óò sọ fún ọ̀rẹ́ wa.
Kò sẹ́ni tó máa yí ọ̀nà tó ń gbà jẹun padà láì kọ́kọ́ béèrè àwọn ìbéèrè tó nítumọ̀. Àwọn wọ̀nyí ni àwọn tó sábà máa ń wáyé, a sì dáhùn wọn bí a ṣe máa ń bá àwọn tá a nífẹ̀ẹ́ sọ̀rọ̀.
- "Àmọ́ níbo ni mo ti máa rí amuaradagba (protein) mi?"
- Òtítọ́ ni — ó wà níbè níbẹ̀ lára oúnjẹ. Ẹ̀wà, erèé, chickpeas, tofu, tempeh, ọ̀pàlọ́bà, ọkà, àti kódù àti kànàkànà ló ní amuaradagba tó wúlò. Tí ọjọ́ rẹ bá ní oúnjẹ tó pọ̀ àti àpòpọ̀ àwọn ohun ọ̀gbìn, amuaradagba yóò tọ́jú ara rẹ̀. Ìbẹ̀rù nípa amuaradagba jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìpolongo tó ṣàṣeyọrí jù lọ nínú ìtàn, kì í ṣe àìtó nínú oúnjẹ.
- "Ṣé kì í wọ́n jù?"
- Àwọn oúnjẹ tó wọ́pọ̀ jùlọ láyé ni àwọn ohun ọ̀gbìn. Ìrẹsì, ẹ̀wà, ẹ̀wà èèkì, ọkà, ewébẹ̀, àlùbọ́sà, kànàkànà, àwọn ewébẹ̀ tó wà nínú àsìkò — wọ̀nyí ń bọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ èèyàn ní ìpín kékeré nínú ohun tí ẹran ń ná. Ohun tó wọ́n ni oúnjẹ tó dà bí wàrà tàbí wàrà tó jẹ́ ti àwọn ohun ọ̀gbìn tí wọ́n fi ń ṣòwò. O kò nílò èyíkéyìí láti jẹun dáadáa.
- "Ẹbí mi kò ní fohùn ṣọ̀kan pẹ̀lú mi."
- O kò nílò láti yí ẹnikẹ́ni padà. Sè oúnjẹ kan tí wọ́n ti nífẹ̀ẹ́ rẹ̀ tẹ́lẹ̀, ní ọ̀nà tí àwọn ohun ọ̀gbìn fi wà, kí o sì jẹ́ kí ó sọ fún ara rẹ̀. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìdojúkọ ẹbí ni yóò rọ̀ nípa àwo oúnjẹ dáadáa àti àìsí ìwàásù.
- "Èèyàn kan ṣoṣo ni mí. Ṣé ó ṣe pàtàkì?"
- Ẹni kan tó ń jẹ àwọn ohun ọ̀gbìn máa ń dá ẹranko bí 200 sílẹ̀ lọ́dún kan — àti pé àìkà àwọn tó jẹ́ tààrà nìyẹn. O tún ń yí ohun tó wọ́pọ̀ padà nínú ibi ìdáná rẹ, tábìlì rẹ, àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ. Àwọn ìgbésẹ̀ kò ju ọ̀pọ̀ èèyàn tó ń ṣe ohun tí wọ́n lè ṣe lọ. Tìrẹ náà wúlò.
Oṣù àkọ́kọ́
Ohun tó ṣẹlẹ̀ gan-an, lọ́sẹ̀ lẹ́sẹ̀.
Ó wọ́pọ̀ láti nímọ̀lára àìbọ̀wọ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀. Èyí ni àwòrán rírọ̀ ti ohun tí ọ̀pọ̀ èèyàn ṣàpèjúwe nínú ọ̀sẹ̀ mẹ́rin àkọ́kọ́ — kì í ṣe ìtọ́sọ́nà, kí o lè mọ ohun tí wọ̀ ó nírètí.
- Ọ̀sẹ̀ 1
Àwọn nǹkan tó wà nílẹ̀, kì í ṣe agbára ìfẹ́.
O máa ń lo ọ̀sẹ̀ àkọ́kọ́ láti mọ ọ̀nà tí wọ̀ ó gba ṣe oúnjẹ àárọ̀ mẹ́ta tàbí mẹ́rin àti oúnjẹ ọ̀sán mẹ́ta tàbí mẹ́rin tí ó wúlò fún ìgbé ayé rẹ. Nígbà tí o bá ti pinnu àwọn wọ̀nyí, àwọn ọ̀sẹ̀ yòókù yóò tọ́jú ara wọn.
- Ọ̀sẹ̀ 2
Àwọn ọ̀pá ìtọ́wò rẹ yóò bẹ̀rẹ̀ sí í túnra ṣe.
Àwọn nǹkan bẹ̀rẹ̀ sí í tọ́ bí ohun tó mọ́ tónítóní. Àwọn ewébẹ̀ tí o rò pé kò ní adùn tẹ́lẹ̀, yóò bẹ̀rẹ̀ sí í wù ọ́. Òtítọ́ ni èyí — ìdùbúlẹ̀ àwọn ọ̀rá àti iyọ̀ yóò bẹ̀rẹ̀ sí í dín kù láìpẹ́ ju bí èèyàn ti rò lọ.
- Ọ̀sẹ̀ 3
Ìdòjúkọ oúnjẹ rẹ yóò bẹ̀rẹ̀ sí í balẹ̀.
Tí o bá ṣàkíyèsí ìwú nínú ìyọ̀ nítorí àwọn apákan fiber tó pọ̀ sí i ní ọ̀sẹ̀ àkọ́kọ́, yóò wá balẹ̀ ní báyìí. Ọ̀pọ̀ èèyàn ni wọ́n máa ń sọ pé ara wọn fúyẹ́, wọ́n ń sùn dáadáa, wọ́n sì ń ní agbára tó dúró ṣinṣin láìsí àìsàn ọ̀sán.
- Ọ̀sẹ̀ 4
Ó dúró bí iṣẹ́.
Ní òpin oṣù, o ò 'gbìyànjú' ohunkóhun mọ́. Bẹ́ẹ̀ gan-an ni o ṣe ń jẹun. Ìwúwo èrò orí rẹ yóò dín kù, ìpinnu rẹ yóò sì dà bí ayànfẹ́ kòkòrò tó rọ̀ ju ohun tó jẹ́ oúnjẹ lóló.
Sísọ̀rọ̀ pẹ̀lú àwọn tí o nífẹ̀ẹ́
Bí o ṣe lè mú ọ̀rọ̀ wá láì jẹ́ kí ó nira lórí tábìlì.
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àkókò tí ó nira kì í ṣe pẹ̀lú àlejò — ó wà lórí tábìlì oúnjẹ pẹ̀lú ẹbí, pẹ̀lú àwọn òbí tí wọ́n ti ṣe ìgbéraga nínú bíbọ̀ ọ́, àwọn alájọṣepọ̀ tí wọ́n lérò pé a ń dájọ́ wọn, àwọn ọ̀rẹ́ tí wọ́n bẹ̀rù láti pàdánù àṣà àjọṣe. Kò sí èyí tí a lè yanjú pẹ̀lú àríyànjiyàn. A lè yanjú rẹ̀ pẹ̀lú ìfẹ́ àti sùúrù.
- Kọ́kọ́ fi àwọn ìdí rẹ hàn, kì í ṣe ìwà wọn. "Ara mi ti ń yá kẹ́yìn ìgbà tí mo yí ọ̀nà tí mo ń gbà jẹun padà" yàtọ̀ pátápátá sí "ṣé o mọ ohun tí ó wà nínú yẹn?"
- Fi ọwọ́ sowọ́ pọ̀ láti sè oúnjẹ, má ṣe béèrè láti rí ìrànlọ́wọ́. Oúnjẹ tí o mú wá rọrùn ju ìbéèrè tí o béèrè lọ.
- Fún àwọn èèyàn ní àkókò. Ẹni kò sẹ́ni tó máa yí èrò rẹ̀ padà nínú ìbánisọ̀rọ̀ kan, àti pé ọ̀pọ̀ èèyàn ni wọ́n máa ń yí ohun kan padà lẹ́yìn ọ̀pọ̀ ìbánisọ̀rọ̀ kékeré.
Kọjá àwo
Aso, ẹwà, àti eré: gbígbòòrò ẹ̀kọ́ oúnjẹ.
Nígbà tí o bá ti lóye ìdí tí o fi yẹ kí o yẹra fún àwọn ọjà ẹranko nínú oúnjẹ, ìbéèrè ìbámu nínú àwọn agbègbè ìgbésí ayé mìíràn máa ń wáyé fúnra rẹ̀. Kò sí èyí nínú àwọn ìgbòòrò wọ̀nyí tí ó nilo láti ṣe pàtàkì — yíyọ àwọn ọjà ẹranko kúrò nínú oúnjẹ rẹ ti jẹ́ iṣẹ́ tó tóbi jù. Ṣùgbọ́n ẹ̀kọ́ náà bákan náà, àwọn àṣàyàn náà sì ń pọ̀ sí i.
Aso àti ọ̀já ọ̀gbìn
Awọ, irun àgùtàn, aṣọ òwú, àti ìyẹ́ adìyẹ gbogbo rẹ̀ nípa lílo ẹranko. Ìwọ̀n rẹ̀ kéré ju ti oúnjẹ lọ, ṣùgbọ́n ìpọ́njú kò sí: ilé-iṣẹ́ awọ ní àjọṣepọ̀ tímọ́tímọ́ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ ẹran màlúù àti wàrà; gbígbẹ́ irun àgùtàn nínú iṣẹ́ ìṣèmíṣẹ́ máa ń fa ìdààmú tó pọ̀ àti ìpalára tí ó wọ́pọ̀; ìyẹ́ adìyẹ ni a máa ń yọ nígbà tí wọ́n bá wà láàyè. Àwọn àṣàyàn mìíràn wà títí di báyìí fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwọ̀n owó: òwú, aṣọ alágbàlá, hemp, Tencel àti àwọn aṣọ tí a ti tún ṣe fún aṣọ; àwọn ohun èlò tí a fi ṣe nǹkan tàbí ìyẹ́ adìyẹ tí a tún ṣe fún aṣọ òkè. Ìṣasọtítún àti àwọn ohun àtìgbàdégbà jẹ́ àṣàyàn tí kò ní ipa kankan fún ohun èlò kankan.
Ẹwà àti àwọn ohun èlò ìtọ́jú ara ẹni
Ìbéèrè méjì yàtọ̀ ni ó wúlò níbí: ṣé àwọn ohun èlò tí ó jade lára ẹranko wà níbẹ̀ (àwọn tí ó wọ́pọ̀ pẹ̀lú lanolin láti inú irun àgùtàn, oyin, carmine láti inú kòkòrò, àti squalene láti inú ẹ̀dọ̀pẹ̀kan ẹja) àti ṣé a ti dán ọjà náà wò lórí ẹranko. Àwọn wọ̀nyí yàtọ̀ — ọjà kan lè jẹ́ aláìní eroja ẹranko ṣùgbọ́n a ti dán an wò lórí ẹranko, tàbí kí ó ní àwọn eroja tí ó jade lára ẹranko láti inú àwọn ìwọ̀n tí kò nípa ìwà-ìkà. Leaping Bunny àti àwọn ìsọfúnni PETA tí ó jẹ́ Beauty Without Bunnies jẹ́ àwọn ìtọ́kasí gbígbẹ́kẹ̀lé fún ìfọwọ́sí aláìní ìwà-ìkà. Àwọn àṣàyàn tí ó dá lórí ọ̀gbìn àti aláìní ìwà-ìkà wà ní gbogbo ìwọ̀n owó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọjà.
Eré
Àwọn ilé-ẹranko, àwọn ilé-ẹja, àwọn sẹ́kásẹ́kù pẹ̀lú àwọn ẹranko tí ń ṣeré, àwọn ibi ìtọ́jú erin tí àwọn arìnrìnàjò ń gun tàbí wẹ̀ pẹ̀lú erin, àti àwọn ayẹyẹ ìṣẹ̀dá kan nípa lílò ẹranko tí ó ṣòro láti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ lórí àlàáfíà ẹranko. Ìyàtọ̀ tí ó yẹ láti ṣe ni láàárín àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó ń gbà àwọn ẹranko là tí wọ́n sì tún wọn ṣe láìní ìṣe tàbí ìfọwọ́ra (àwọn wọ̀nyí lè jẹ́ tí ó wúlò nípa gidi) àti àwọn tí ẹranko ti ń ṣeré tàbí tí àwọn arìnrìnàjò ń fi ọwọ́ kan fún owó. Èyí àkọ́kọ́ yẹ fún ìtìlẹ́yìn; èyí tí ìkejì yẹ fún àgbéyẹ̀wò.
Bí o ṣe lè bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀
Bí o ṣe lè polongo láìṣe àjèjì àwọn tí o bá ń gbìyànjú láti bá sọ̀rọ̀.
Ìwádìí lórí àyípadà ìwàhùwà fara hàn láìrígbajì: ìfìwéránṣẹ́ ìwàhíwà máa ń mú ìṣẹ̀lẹ̀ pọ̀ sí i, kì í ṣe wíwá ọkàn. Àwọn ènìyàn máa ń yí ipò wọn padà nígbà tí wọ́n bá rò pé a bọ̀wọ̀ fún wọn, kì í ṣe tí a bá dá wọn lẹ́jọ́. Èyí kì í ṣe ìdí láti dákẹ́ — ó jẹ́ ìdí láti fi àkókò àti ohùn rẹ sílẹ̀ dáradára. Àwọn olùpolongo tó dára jùlọ ni àwọn tí ó ń gbé àwọn ìwá wọn gẹ́gẹ́ bí ìfarahàn tí ó hàn gbangba, wọ́n sì máa ń ṣàlàyé wọn pẹ̀lú ìfẹ́ nígbà tí a bá béèrè.
- Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ohun tó wọ́pọ̀. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ gbogbo ènìyàn ni ó gbà pé ìdààmú láìnídìí burú. Ìjíròrò kò nílò láti bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú jíjẹ oúnjẹ ọ̀gbìn — ó lè bẹ̀rẹ̀ níbẹ̀.
- Béèrè púpọ̀ ju kí o sọ. Àwọn ìbéèrè bí ‘Ṣé o ti ronú púpọ̀ nípa ibi tí èyí wá láti?’ tàbí ‘Ṣé yóò dààmú rẹ bí o bá rí bí a ṣe ṣe é?’ lè mú ìrònú gidi wáyé ju àwọn ìgbéraga lọ.
- Pín ìrìn-àjò tirẹ nípa òtítọ́, pẹ̀lú àwọn apá tó lòdì. Gbígbà pé ọ̀sẹ̀ àkọ́kọ́ dá rú, tàbí pé o sì ń fẹ́ àwọn oúnjẹ kan, jẹ́ ohun tó lè tẹnu mọ́ ju kí o fi ìdánilójú aláìlóye hàn lọ.
- Má ṣe retí pé ìjíròrò kan yóò ṣe iṣẹ́ mẹ́wàá. Àwọn ènìyàn máa ń yí padà ní ìpele-ìpele àti nípasẹ̀ àwọn ìfarahàn tí ó pọ̀, kì í ṣe àwọn àríyànjiyàn kan ṣoṣo. Gbìn irúgbìn náà, jẹ́ kí ó sì dàgbà.
- Mọ ìgbà tí o yẹ láti dákẹ́. Àwọn ìjíròrò kan kò tí ì ṣetán. Gbígbé ilẹ̀kùn sílẹ̀ wúlò ju gbígbé àríyànjiyàn lọ.
Àwọn fíìmù àti ìwé
Ohun èlò tó tọ́ sí pínpín, nípa ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìwá gbọ́.
Films
Cowspiracy
2014Fíìmù aláṣìírí kan nípa iṣẹ́ àgbẹ̀ ẹranko àti àyíká, tí ó dá lórí ìdí tí àwọn àjọ àyíká kò fi bójútó rẹ̀. Ó dára jù lọ fún àwọn tí ó ti ní ìtara-ààyíká tẹ́lẹ̀.
The Game Changers
2019Ó dá lórí oúnjẹ ọ̀gbìn àti ìṣe eré ìdárayá. Ó ṣeé wọlé tàbí fún àwọn tí ó ní ìtara ìlera tàbí tí ó nífẹ̀ẹ́ sí eré ìdárayá. Àwọn àwuyè kan ti pọ̀ jù; ìdí pàtàkì rẹ̀ — pé o lè ṣe dáradára ní ìpele tí ó ga jù lọ lórí oúnjẹ ọ̀gbìn — dúró ṣinṣin.
Forks Over Knives
2011Ìpolongo ìlera fún àwọn oúnjẹ ọ̀gbìn pípé, tí ó dá lórí iṣẹ́ T. Colin Campbell àti Caldwell Esselstyn. Tí ó dára, tí ó sì dá lórí ìsọfúnni. Ó dára jù lọ fún àwọn tí ó ní ìtara ìlera tí ó sì ṣí sí fíìmù aláṣìírí tí ó gùn.
Seaspiracy
2021Ipa tí ilé-iṣẹ́ ẹja ní lórí àyíká. Àwọn ọ̀nà ìsọfúnni kan; àwọn ìsọfúnni pàtàkì lórí àwọn iṣẹ́ ìdẹ́ra ẹja igbó àti ìpalára tí ó wáyé láti inú wọn ti wá láti orísun tó dára. Ó wúlò fún àwọn tí ó kà ẹja sí àṣàyàn 'aláàbò' nípa àyíká.
Books
Eating Animals
Jonathan Safran Foer
Ìwádìí ara ẹni àti ti ìwé ìròyìn nípa iṣẹ́ àgbẹ̀ ẹranko, tí ó jẹ́ àkọsílẹ̀ ẹni tí kì í ṣe ajàfẹ́fẹ̀ òrìṣà oúnjẹ ọ̀gbìn ṣùgbọ́n onímọ̀wé tí ó ń gbìyànjú láti pinnu ohun tí yóò fún ọmọ rẹ̀ jẹ. Ọ̀kan nínú àwọn ibi ìwọlé tó rọrùn jù lọ fún àwọn tí ó ń ka àwọn ìwé-ìròyìn aláìfìwọ̀sí.
How Not to Die
Michael Greger
Ìwádìí ẹ̀rí tí ó sopọ̀ oúnjẹ pẹ̀lú àwọn ìdí ikú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún tó jẹ́ olùdarí, tí onísègùn kan ṣe àkọsílẹ̀. Tí ó kún fún ìwádìí; ó dára jù lọ fún àwọn tí ó gbẹ́kẹ̀lé àṣẹ sáyẹ́nsì tí ó sì fẹ́ ìtọ́kasí.
Animal Liberation
Peter Singer
Ìwé-ìrònú nípa ìmọ̀-ẹ̀kọ́ ọdún 1975 tí ó bẹ̀rẹ̀ ìrìn-àjò ètò ààbò ẹranko òde òní. Ó dára jù lọ fún àwọn tí ó ń ṣe àwọn ìronú ìwàhíwà tí ó sì fẹ́ lóye àwọn ìpìlẹ̀ ìwàhíwà ti jíjẹ oúnjẹ ọ̀gbìn.
Àwọn eranko ọ̀rún méjì (200).
Ìyẹn ni iye ẹ̀mí tí ènìyàn kan, nípa jíjẹ oúnjẹ ọ̀tọ̀, yọ kúrò nínú ètò náà nínú ọdún kan ṣoṣo. Sọ ọ́ di púpọ̀ nípa àwùjọ kan. Lẹ́yìn náà orílẹ̀-èdè kan. Ìṣírí ìdásílẹ̀ kì í ṣe ohun tí ó nira.