Ju bílíọ̀nù mọ́jìléláádọ́sàn-án àwọn eranko ilẹ̀ — àti ẹgbẹẹgbẹ̀rún bílíọ̀nù ẹja — ni a ń pa fún oúnjẹ lọ́dọọdún. Ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn jẹ́ "ẹnì kan", kì í ṣe "ohun kan". Ojú-ewé yìí jẹ́ àkọsílẹ̀ ẹni tí wọ́n jẹ́, àti ohun tí a ń ṣe sí wọn.
A pa adìẹ ju gbogbo ẹranko ilẹ mìíràn pa pọ̀.
A bí wọn láti dàgbà kíákíá títí ọkàn àti ẹsẹ̀ wọn fi pa — adìẹ ń dé ìwọ̀n ìpa ní ọ̀sẹ̀ mẹ́fà. Adìẹ ẹyin ń gbé ọdún méjì nínú àpótí kéré ju iwé lọ. A ń lọ àwọn ọmọ adìẹ akọ ní láàyè ní àkókò díẹ̀ lẹ́yìn tí wọ́n yọ.
Wàrà kì í ṣe àyípadà àlàáfíà fún ẹran màlúù — ó jẹ́ ìyá rẹ̀.
A fi agbára fọwọ́sí àwọn màlúù wàrà ní ọdọọdún. A gba àwọn ọmọ wọn ní àkókò díẹ̀ lẹ́yìn ìbí. A pa wọn ní ọdún márùn — ìgbé ayé tí ó yẹ jẹ́ ogún ọdún.
Ní ẹ̀mí ọgbọ́n bí ọmọ ọdún mẹ́ta. A tọ́jú wọn bíi ohun.
Àwọn ìyá ẹlẹ́dẹ̀ ń gbé ní àwọn àpótí oyún tí kò gba kí wọ́n yí. A ya àwọn ọmọ ẹlẹ́dẹ̀ láìsí oogun.
Ẹgbẹ́ ẹranko tí ó tóbi jùlọ, tí a kò kà, tí a kò dáàbò bò.
Ẹja ń rí ìrora. Ẹ̀rí ti jẹ́ ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì fún ọdún 20. Síbẹ̀ trilioni ń kú lọ́dún — láìsí afẹ́fẹ́, tàbí nínú àwọn àpótí òkun.
Ìránṣẹ́ ní láàyè ni a kọ́ ní àyíká ara wọn.
A pa àwọn àgùntàn ní oṣù mẹ́ta sí mẹ́wàá. A ya wọn láìsí oogun. Àwọn ọkọ̀ ní láàyè ń gbé mílíọ̀nù láàárín òkun.
Òkun ń ṣòfo kíákíá ju bí ó ṣe lè kún lọ.
Ní ọdún 2050, fẹ́rẹ̀ gbogbo irú ẹja oníṣòwò yóò ti wó. Àwọn àwòṣẹ́ isalẹ̀ ń ba isalẹ̀ òkun jẹ́.
Àwọn ẹranko nínú ètò oúnjẹ jẹ́ àwọn ẹni kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú ìgbésí ayé ti ìmọ̀-ẹ̀rọ tí ó yàtọ̀, àwọn àìní-àwùjọ, àti, níbi tí a ti kẹ́kọ̀ọ́, ìwọ̀n ìmọ̀lára tí ó hàn gbangba. Àwọn àlàyé tí ó tẹ̀lé e yìí dá lórí ìwádìí ìwàhùwà ẹranko tí a ti yẹ̀wò, àti àwọn ìṣe ilé-iṣẹ́ tí ó wọ́pọ̀ tí a ti ṣe àkọsílẹ̀. Wọ́n kì í ṣe àríyànjiyàn láti inú ìfẹ́-ọkàn — wọ́n jẹ́ àríyànjiyàn láti inú ẹ̀rí.
Adìyẹ máa ń fi ìmọ̀-ọ̀kọ̀wé hàn, ìṣakóso ara ẹni, àti àwọn ọ̀nà ìfẹ́-ọkàn kékeré. Àwọn ìkẹ́kọ̀ọ́ ti fi hàn pé àwọn adìyẹ máa ń fi ìdààmú hàn nígbà tí a bá fi àwọn ọmọ wọn sí ìdààmú kékeré — àbájáde kan tí ó fara pẹ́ ìfẹ́-ọkàn ìpilẹ̀ṣẹ̀. Wọ́n lè ṣe ẹ̀dá, wọ́n ní àwọn ìwà tí ó yàtọ̀, wọ́n sì máa ń kọ́ láti inú ìṣe àwọn mìíràn. Àgbára ìwéye wọn ga ju ohun tí àwọn àṣà ayéfi-ro láàyè lọ.
Ní àwọn ibi tí kò jẹ́ ti ilé-iṣẹ́, àwọn adìyẹ máa ń ṣe àwọn ìtòlẹ́sẹẹsẹ àwùjọ tí ó dúró ṣinṣin, wọ́n máa ń fọ gbogbo ibi, wọ́n máa ń wẹ̀ pẹ̀lú eruku, wọ́n máa ń ṣe ibi tí wọ́n ti máa ń sùn, wọ́n sì máa ń ṣe ìbáṣepọ̀ ọ̀rọ̀ pípé. Àwọn adìyẹ máa ń yé ẹyin 10–15 ní ọdún kan — ìwọ̀n tí ìṣẹ̀dá fún wọn. Wọ́n máa ń pa ẹyin náà, wọ́n sì máa ń tọ́ àwọn ọmọ wọn láàárín àkókò ìtọ́jú òbí tí ó máa ń gbà ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀sẹ̀.
A máa ń pa adìyẹ onímeje ní ọjọ́ 35–42 — èyí tó jẹ́ nǹkan bí 8% ìgbésí ayé wọn. A máa ń tọ́ ara wọn fún àwọn igi àyà tó pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí àwọn ìṣòro ọkàn àti egungun fi máa ń wọ́pọ̀ kí a tó pa wọ́n. Àwọn adìyẹ ajẹyìn máa ń yé ẹyin 250–300 ní ọdún kan nípa ìsopọ̀ àwọn ìran àti ìṣakóso ìmọ́lẹ̀. Nínú àwọn ètò ilé àgò, adìyẹ kọ̀ọ̀kan ní nǹkan bí 550 cm² ti àyè — kò tó ìwọ̀n ìwé kan.
Àwọn ẹlẹ́dẹ̀ wa lára àwọn ẹranko tí kò jẹ́ ènìyàn tí ìrònú wọn pọ̀ jùlọ. Wọ́n ṣe dáradára ju àwọn ajá lọ nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ ìkọ́ni, wọ́n ní ìrántí pípé fún ìgbà pípẹ́, wọ́n sì fi ẹ̀rí ìpìlẹ̀-ìmọ̀ hàn — ìmọ̀ nípa ohun tí wọ́n mọ̀ àti ohun tí wọn kò mọ̀. Àwọn ìkẹ́kọ̀ọ́ tí a tẹ jáde nínú Animal Cognition àti àwọn ìwé ìkẹ́kọ̀ọ́ mìíràn ti fi hàn pé àwọn ẹlẹ́dẹ̀ máa ń mọ ara wọn nínú dígí, wọ́n máa ń lo ohun èlò, wọ́n sì máa ń yanjú àwọn ìṣòro tí ó ní ìpele púpọ̀.
Àwọn ẹlẹ́dẹ̀ igbó àti àwọn tí ń rìn làgbálàgbà máa ń gbé nínu àwọn ìdílé tí ó ní ìyá gẹ́gẹ́ bí olórí. Wọ́n máa ń kọ́ ìtẹ́ fún ìbí, wọ́n máa ń wá jíjẹ lọ́pọ̀lọpọ̀ (wọ́n máa ń lo imú wọn láti wá àti láti ṣètò àyíká wọn), wọ́n máa ń fi ìbáṣepọ̀ tímọ́tímọ́ pẹ̀lú àwọn tí wọ́n yàn, wọ́n sì máa ń lo nǹkan bí ìdajì àkókò jíjókòó wọn nínú ìṣe àwùjọ. Àwọn ẹlẹ́dẹ̀ abo jẹ́ ìyá aláàánú, tí ó fẹ́ràn. Àwọn ọmọ ẹlẹ́dẹ̀ máa ń bẹ̀rẹ̀ ìṣe eré láàárín ọjọ́ díẹ̀ lẹ́yìn ìbí.
Àwọn ẹlẹ́dẹ̀ tó ń bímọ nínú àwọn ètò tó pọ̀ máa ń lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbésí ayé ìbímọ wọn nínú àwọn àgò ìbímọ — àwọn ìpamọ́ irin tó tó 0.6 m fífẹ̀ — níbi tí wọn kò ti lè yí padà, wá jíjẹ, tàbí bá àwùjọ kẹ́gbẹ́. Lẹ́yìn ìbí, wọ́n máa ń lọ sí àwọn àgò ìbímọ tí ó máa ń dín ìrìn-ìrìn wọn kù bákan náà. A máa ń fi òfò ọmọ ẹlẹ́dẹ̀ lẹ́nu ní ọjọ́ 21–28 (ìfi òfò lẹ́nu ìṣẹ̀dá máa ń wáyé ní ọsẹ̀ 12–15), lẹ́yìn náà ni a máa ń gba wọ́n sí àwọn ibi tí kò dára títí di ìwọ̀n ìpakúpa.
Àwọn màlúù máa ń ní àwọn ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́ pẹ̀lú àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ẹran kọ̀ọ̀kan, wọ́n sì máa ń fi àmì ohun tí àwọn olùwádìí pè ní ìlòdìsí ìmọ̀lára hàn — oṣù ọkàn wọn máa ń ga nígbà tí wọ́n bá yà kúrò lọ́dọ̀ àwọn alábàákẹ́gbẹ́, ó sì máa ń dínkù nígbà tí wọ́n bá tún pàdé. Wọ́n máa ń fi ìfẹ́ hàn (nígbà mìíràn a máa pè é ní 'ìdùnnú màlúù') nígbà tí a bá tú wọ́n sí àwọn ibi tuntun, wọ́n sì máa ń rántí àwọn ìrírí búburú pẹ̀lú àwọn ẹni kọ̀ọ̀kan tàbí àwọn ibi kan fún ìgbà pípẹ́.
Àwọn màlúù ní àyíká tìṣẹ̀dá tàbí àwọn ipò tó gbòòrò máa ń jẹ koríko fún wákàtí mẹ́jọ ní ọjọ́ kan, wọ́n máa ń lo àwọn àkókò tó kù láti fi jófà, bá àwùjọ kẹ́gbẹ́, àti láti sinmi. Àwọn màlúù máa ń ṣe ìbáṣepọ̀ tímọ́tímọ́ pẹ̀lú àwọn ọmọ wọn, wọ́n sì máa ń ṣe àwọn ìbáṣepọ̀ àwùjọ tí ó pọ̀ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún. Ìgbésí ayé ìṣẹ̀dá jẹ́ ọdún 15–20. Ìbáṣepọ̀ ìyá-ọmọ jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn tí ó lágbára jùlọ tí a rí nínú àwọn ẹranko tí ó ní ìyẹ̀.
Àwọn màlúù ajẹwàrà máa ń wárà fún ìgbà mẹ́rin sí márùn-ún kí ìṣelágbára wọn tó dínkù tó bẹ́ẹ̀ tí pípà wọn fi máa wúlò—ní nǹkan bí ọmọ ọdún 4–5, nígbà tí ìgbésí ayé ìṣẹ̀dá jẹ́ 15–20. Ìgbéeṣẹ̀ kọ̀ọ̀kan nilò oyún, a sì máa ń gba ọmọ màlúù kọ̀ọ̀kan kúrò láàárín wákàtí díẹ̀ lẹ́yìn ìbí. Àwọn ọmọ màlúù tí wọ́n jẹ́ akọ — tí kò ní ànfààní ìbáṣepọ̀ sí iṣẹ́ ìwárà wàrà — jẹ́ tí a máa ń pa lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ tàbí kí a tà wọ́n sí ilé-iṣẹ́ ẹranko.
Ìrònú ẹja jẹ́ agbègbè ìwádìí tí ó ń tẹ̀síwájú. Àwọn ìkẹ́kọ̀ọ́ ti ṣe àkọsílẹ̀ ẹ̀kọ́ àwùjọ, ìdámọ̀ ẹni kọ̀ọ̀kan fún ìgbà pípẹ́, lílò ohun èlò (a ti rí wrasse tí ó ń lo òkúta láti fọ́ ẹjá aláàtì), àwọn ètò àwùjọ Machiavellian nínú ẹjá alágbo, àti àwọn ìdáhùn sí àwọn ìṣóro líle tí ó fara pẹ́ àwọn ìdáhùn ìrora nínú àwọn ẹranko gbígbọ́nara. Àṣà tí ó sọ pé ẹja kò ní ìrora kò lè dúró mọ́ nínú àwọn ìwé ìkẹ́kọ̀ọ́ sáyẹ́nsì.
Àwọn irú ẹja yàtọ̀ púpọ̀, ṣùgbọ́n nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn, ìgbésí ayé nípa fífò láàárín àwọn ibi tí ó ní ìwọ̀n mẹ́ta, àwọn ìṣe àwùjọ (ìfiwẹ́gbẹ́, ìkópa, ìwà agbègbè), àti yíyanjú ìṣòro ẹni kọ̀ọ̀kan. Àwọn ẹja salmon máa ń rìnrìn àjò ẹgbẹẹgbẹ̀rún kìlómítà sí àwọn ibi tí wọ́n ti ń yé ẹyin nípa lílo ìṣàlàyé ojú-ọjọ́. Àwọn ẹja ray máa ń ṣeré. Àwọn ẹja grouper máa ń fọwọ́ sowọ́ pọ̀ pẹ̀lú moray eels láti dẹ́yẹ. Ìyàtọ̀ ìrònú àti ìwàhùwà ẹja kò hàn dáradára nínú ìjíròrò gbogbo gbò.
Àwọn iṣẹ́ ìdẹ́ra ẹja igbó máa ń pa ẹja bilíọ̀nù 1 sí 2.8 ní ọdún kọ̀ọ̀kan — ìṣírò kan tí ó gbòòrò tó bẹ́ẹ̀ nítorí àwọn ikú ẹja ni a kò máa ka nínú àwọn ìṣirò oúnjẹ àgbáyé. Àwọn ẹja tí a tọ́ nínú àwọn ilé-iṣẹ́ omi ara ni a máa ń gbé sí àwọn àgò òkun tàbí àwọn tanki ní ìwọ̀n tí ó máa ń fa ìṣòro gbígbóná, ìpalára láti inú ìbàjẹ́ àfín, àti ìdínkù àgbára àjẹsára. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn ni a máa ń pa láìṣe ìṣẹ́gun.
Àwọn àgùtàn lè rántí tó ojú ẹ̀dá 50 — méjèèjì ti àgùtàn àti ti ènìyàn — fún ó kéré tán ọdún méjì, wọ́n sì lè ka àwọn ìfarahàn ìmọ̀lára lórí ojú ènìyàn. Wọ́n máa ń ní ìdààmú, àwọn ipò bí ìdààmú ọkàn, wọ́n sì fẹ́rẹ̀ gbéra díẹ̀díẹ̀ lórí àwọn ohun tí ó máa ń mú inú dùn. Bí àwọn màlúù, wọ́n máa ń ṣe ìbáṣepọ̀ àwùjọ tó lágbára, wọ́n sì fi ìdààmú ti ara hàn tí wọ́n bá yà kúrò lọ́dọ̀ àwọn alábàákẹ́gbẹ́.
Àwọn àgùtàn jẹ́ ẹranko àwùjọ tí wọ́n máa ń jẹ koríko, sinmi, wọ́n sì máa ń rìn gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ àwùjọ. Àwọn àgùtàn abo máa ń ní ìbáṣepọ̀ tímọ́tímọ́ pẹ̀lú àwọn ọmọ wọn fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ oṣù, wọ́n máa ń mọ̀ wọ́n nípa rírí, gbígbọ́, àti òórùn. Nínú àwọn ètò tí kò pọ̀, àwọn àgùtàn ní ìgbésí ayé ìṣẹ̀dá ti ọdún 10–12. Wọn kì í ṣe aláìgbọ́ràn bí àwọn ìwáwí àṣà ṣe máa ń sọ — a ti fi hàn pé wọ́n lè ṣe ìpinnu dáradára, wọ́n sì lè rìn lọ́tọ̀.
A máa ń pa àwọn àgùtàn kékeré fún ẹran ní nǹkan bí oṣù 4–12. Nínú ìfọmú—tí ó wọ́pọ̀ nínú ìṣelágbára irun àgùtàn ti Australia—a máa ń gé apá kan awọ ara láti agbègbè ẹ̀yìn láìlo oògùn ìṣẹ́gun láti dènà àwọn kòkòrò. Gígbẹ irun àgùtàn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò léwu nípa ti ara, máa ń fa yíyún àti yányán ní àwọn ilé-iṣẹ́ tí a ti ń tẹnumọ́ ìyára. Àwọn àgùtàn abo nínú iṣẹ́ ìwárà wàrà púpọ̀ ni a máa ń wárà ní àwọn ìgbéeṣẹ̀ tí ó fara pẹ́ ti màlúù.
Àwọn ehoro ní ìmọ̀-ẹ̀rọ tí ó pọ̀ ju ohun tí a kò ti rò lọ. Wọ́n máa ń yanjú àwọn ìṣòro ibi, wọ́n máa ń kọ́ láti inú ìṣe àwọn mìíràn, wọ́n máa ń lo àwọn àmì ìtọ́kasí láti ọ̀dọ̀ ènìyàn, wọ́n sì ní àwọn ìwà kọ̀ọ̀kan láti ìgboyà dé ìṣọ́ra. Wọ́n máa ń bá ara wọn sọ̀rọ̀ púpọ̀ nípasẹ̀ èdè ara, wọ́n sì máa ń fi ìfẹ́ hàn nípasẹ̀ ìṣe ìpẹ̀tẹ́ tí a pè ní allogrooming.
Àwọn ehoro igbó máa ń gbé nínu àwọn àwùjọ tí ó dá lórí àwọn ilé ìkúkù tí wọ́n pín. Wọ́n máa ń lọ wá jíjẹ ní òwúrọ̀ àti ìrọlẹ̀, wọ́n sì ní àwọn ìtòlẹ́sẹẹsẹ àwùjọ tí ó pọ̀ pẹ̀lú àwọn ìbáṣepọ̀ ẹni kọ̀ọ̀kan tí ó yé. Wọ́n máa ń ṣeré, pàápàá nígbà tí wọ́n bá tún wà lẹ́nu ọ̀dọ́. Àwọn ehoro ilé, tí a bá fún wọn ní àyè tó yẹ, máa ń fi irú ìwà kan náà hàn.
A máa ń pa àwọn ehoro fún ẹran, a sì máa ń sìn wọ́n sínú àgò onírin tí ó máa ń dènà ìkúkù, ìsìn, tàbí ìbáṣepọ̀ àwùjọ. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ àgbẹ̀ ehoro ni ó máa ń wáyé láìní òfin àlàáfíà tí ó máa ń bójú tó ẹlẹ́dẹ̀, adìyẹ, tàbí màlúù ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ agbègbè — àwọn ehoro jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ẹranko tí a tọ́ tí kò ní ààbò tó kéré jù lọ nípa òfin. A máa ń pa wọ́n ní ọsẹ̀ 10–12, láìsí ìṣẹ́gun tẹ́lẹ̀.
Nígbà tí àwọn ènìyàn bá ń sọ̀rọ̀ nípa iṣẹ́ àgbẹ̀ ẹranko, àwọn ẹja igbó kò fi bẹ́ẹ̀ wá sínu ìṣírò. Ṣùgbọ́n ìwọ̀n iṣẹ́ ìdẹ́ra ẹja igbó tóbi ju gbogbo irú lílò ẹranko mìíràn lọ nípa ìwọ̀n tó pọ̀. Láàárín bílíọ̀nù 1 sí 2.8 ẹja ni a máa ń mú láti òkun àgbáyé ní ọdún kọ̀ọ̀kan — ìwọ̀n tó gbòòrò tó bẹ́ẹ̀ nítorí àwọn ẹja ni a máa ń wọ̀n nípa ìwọ̀n níbi ìgbẹ́, kì í ṣe wọ́n gẹ́gẹ́ bí ẹni kọ̀ọ̀kan. Bí a bá kà wọ́n, wọ́n máa tóbi ju gbogbo nọ́mbà mìíràn nínú àwọn ìṣirò ètò oúnjẹ.
Yàtọ̀ sí ìpakúpa tààrà, àwọn iṣẹ́ ìdẹ́ra ẹja igbó máa ń fa ìpalára tó pọ̀: àwọn irú ẹranko tí kò jẹ́ àfojúsùn tí a mú tí a sì sọ nù tí wọ́n ti kú tàbí tí wọ́n ń kú, pẹ̀lú àwọn dolphin, ìhòòrò, àwọn ẹyẹ òkun, àti àwọn ọmọ ẹja ti gbogbo irú. Bóńńwù lílàdà — ọ̀nà tí ó wọ́pọ̀ tí a máa ń fa àwọ̀n tí ó wúwo lórí ògbun òkun — máa ń pa ibùgbé benthic tí ó gbà ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún láti dàgbà. Ìparun ti ara ti àwọn ètò ibùgbé òkun jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ipa lórí àyíká tí a kò fi bẹ́ẹ̀ ṣe àkọsílẹ̀ jùlọ nínú iṣẹ́ ìṣèlágbára oúnjẹ.
Ọ̀nà tí ó rọrùn jù lọ láti dín àyọkà rẹ kù sí ìpalára òkun jẹ́ bákan náà fún àwọn ẹranko ilẹ̀: jẹ ọ̀gbìn púpọ̀, jẹ ẹja díẹ̀. Fún àwọn tí ó tún ń jẹ oúnjẹ òkun, àwọn ẹja kékeré tí ó ní òróro tí ó wà ní ìpele oúnjẹ ìsàlẹ̀ (sardines, mackerel, anchovy) ní ìwọ̀n ìnáwó àyíká tó kéré púpọ̀ ju àwọn amuni-jẹ tó tóbi bí tuna tàbí salmon. Àwọn ẹranko láti inú àwọn iṣẹ́ ìsíwájú tí a ti fọwọ́ sí jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn oúnjẹ ẹranko tí kò ní ìnáwó lórí àyíká tó kéré jù lọ.
Òtítọ́ mẹ́fà. Ìgbé-ayé mẹ́fà. Ìṣirò àti àwọn ẹnìkọ̀ọ̀kan tó wà lẹ́yìn oúnjẹ́ tó wà lórí àwo.
83B
Àwọn ẹranko ilẹ̀ tí a pa fún oúnjẹ́ lọ́dọọdún.
Ní àyíká 2,630 ìgbé-ayé ló ń parí lójú ìsẹ́jú-àáyá kọ̀ọ̀kan. Nígbà tó o bá kà gbólóhùn yìí tán, ẹgbẹ̀rún mẹ́sàn-án mìíràn.
“Ó bá ti gbé fún ogún ọdún.”
99%
Ti àwọn ẹranko oko ni a tọ́ ní oko ilé-iṣẹ́.
Àwòrán pásítórì lórí àpótí ni ẹ̀ka ìpolówó, kì í ṣe oko. Òtítọ́ rẹ̀ jẹ́ irin, simẹ́ǹtì, àti iná fluorescent.
“Ó kọ́ orúkọ rẹ̀. Kò sì gbọ́ ọ rí mọ́.”
Ọjọ́ 1
Àpapọ̀ àkókò tí ọmọ màlúù wàrà ń lò pẹ̀lú ìyá rẹ̀.
Kí o lè mu wàrà rẹ̀, ọmọ rẹ̀ kò gbọdọ̀. Ìdè náà di ìpinya láàárín wákàtí. Méjèèjì ni yóò ké fún ọjọ́ púpọ̀.
“Ó ń pè é kọjá ọgbà títí ohùn rẹ̀ fi parí.”
2.7T
Ẹja ìgbó tí a fa jáde nínú òkun lọ́dọọdún.
A ń kà wọ́n ní tonnu nítorí pé iye àwọn ẹnìkọ̀ọ̀kan tóbi jù láti ní ìmọ̀. A ń ṣafó òkun ní ìgbé-ayé wa.
“Kò sí ọ̀nà ìdákẹ́ jẹ́jẹ́ láti pa fún afẹ́fẹ́.”
6.5B
Àwọn ọmọ adìẹ akọ tí a lọ wọ́n ní àyè lọ́dọọdún.
Wọn kò lè yé ẹyin. Wọn kì í ṣe irúfẹ́ ẹran. Ìdáhùn, ní gbogbo orílẹ̀-èdè tó gbà á láàyè, jẹ́ kan náà: ẹrọ-ìlọ ní ọjọ́ kìíní.
“A yan án sí òrùn-ọkọ̀ ní ọjọ́ kìíní.”
80%
Ti ìparun igbó Amazon jẹ́ nítorí ìtọ́jú màlúù.
Ẹ̀dọ̀-ìmí ti pílánẹ́ẹ̀tì ni a ń pa rẹ́ fún hamburger. Pápá bọ́ọ̀lù ti igbó ni ó ń sọnù lójú ìsẹ́jú-àáyá mẹ́fà kọ̀ọ̀kan.
“Ibi tí jaguar gbé rìn, màlúù ló dúró báyìí.”
“Bí ó bá ṣe pé ilé-ìpẹranjẹ wà, ìpàdé-ogun yóò máa wà.”
“Bí ilé-ìpẹranjẹ bá ní ògiri gíláàsì, gbogbo ènìyàn ni yóò jẹ́ aláìjeran.”
“Ìtọ́jú ẹranko ilé-iṣẹ́ jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìwà-ọ̀daràn tó burú jùlọ nínú ìtàn.”
Yíyàn láti yẹra fún ètò yìí wà, ní ìgbà mẹ́ta lójúmọ́, ní àkókò tó wọ́pọ̀ jùlọ: oúnjẹ́.
Onifẹ̀ẹ́ láti ọ̀dọ̀ The Other Side of the Plate (onefork.org).
Lẹ́yìn àmì àbójútó ti ilé ìtajà ńlá ni ètò ìpọ́njú ẹranko tí ó tóbi jùlọ tí a fi pamọ́.
Wàrà ni wàrà ẹranko-ọmú. Láti ṣe é ní ìwọ̀n ilé-iṣẹ́ ń béèrè ìbímọ tí a fi agbára àti ìpínyà ìdílé.
Àní ẹyin 'free-range' wá láti inú ètò tí a kọ́ lórí pípa déédéé.
Àwọn ẹranko tí a gbàgbé — àti orísun tí ó tóbi jùlọ ti ikú ẹranko lórí ayé.