95
Ìwọ̀n àwọn ẹranko ilẹ̀ tí a ṣírò
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ adìyẹ — ẹ̀yà tí a pa ní ìwọ̀n tóbi jù lọ.
Veg.ac · Àpapọ̀ agbára
Kí ni àbọ́ rẹ
Yan oúnjẹ rẹ lọ́wọ́lọ́wọ́ àti bí o ti ṣe múra sílẹ̀ láti jẹ oúnjẹ tí kìí ṣe ti ẹran gbogbo. Àwọn ìṣírò tí ó wà ní ìsàlẹ̀ wá láti àwọn ìkẹ́kọ̀ọ́ àyíká-gbogbo tí a ti ṣe dáadáa àti àwọn ètò oúnjẹ.
Oúnjẹ rẹ lọ́wọ́lọ́wọ́
Àkókò tí ó wà níwájú
1 ọdún1102550
200
Ìwọ̀n àwọn ẹranko omi tí a ṣírò
Ẹja, aláàya, àti bycatch tí o bá ti jẹ tàbí tí o bá ti fún owó sí.
1.9k kg
CO₂-ìwọ̀n tí a yẹra fún
≈ 804 lítà epo rọbọta tí a jó.
750k L
Omi tí a gbà là
≈ 5k ọjọ́ ìlò omi ilé.
2.4k m²
Ìwọ̀n ilẹ̀ tí a dínkù
≈ 0.48 pápá bọ́ọ̀lù.
130 m²
Ìdínkù ìtẹ́mọ́lẹ̀ igbó
Láti ara ìyípadà ìlò ilẹ̀ tí ẹran-ọ̀sìn àti sòyà oúnjẹ ń fa.
360 kg
A dínkù níní fún ìbéèrè oúnjẹ ẹranko
Ní gbogbo àgbáyé, ~77% sòyà àti ~36% èrèèdò máa ń fún àwọn ẹranko ọ̀sìn jẹ.
—
Àti ìgbésí ayé rẹ ojoojúmọ́
Àwọn oúnjẹ tí a fi ewéko ṣe tí a ti pète dáadáa lè mú kí LDL kòlésítírọ̀lì àti àwọn ewu kàdiòmẹ́tábólìkì mìíràn dára sí i; ìyọrísí kọ̀ọ̀kan yàtọ̀.
Àwọn ohun elo ìṣírò mìíràn
Àwọn ọ̀nà tó yàtọ̀ láti rí òtítọ́ kan náà: àwọn ìpinnu kékeré ojoojúmọ́ parapọ̀ di ohun ńlá tó pọ̀ ní gbogbo ìgbésí ayé.
Ìyípadà oúnjẹ kọ̀ọ̀kan
Yíyí oúnjẹ ẹran màlúù kan padà sí èyí tí ó dá lórí ẹ̀wà, ní àpapọ̀, ń gba:
- ~50 kgCO₂e tí a yẹra fún
- ~15,000 Lomí tí a gbà sílẹ̀
- ~64 m²ilẹ̀ tí a tú sílẹ̀
Àwọn iye fún kílógíráàmù kan: Poore & Nemecek (2018), Science.
Láti ìgbà tí mo ti di ajewẹ́
Yan ọjọ́ kan, a ó sì fi àpapọ̀ ohun tí o ti gbà sílẹ̀ hàn ọ́.
Ìdílé / yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ / ọ́fíìsì
Ṣe ìlọ́po ọdún ajẹranko kan pẹlu iye ènìyàn nínú ẹgbẹ́ yín láti rí bíi ọdún kan ti ìyípadà lápapọ̀ ṣe rí.
Àwọn ẹranko1.9k
CO₂e37k kg
Omi15.0M L
Mú àwọn nọ́ńbà náà di òtítọ́. Bẹ̀rẹ̀ ètò ọjọ́ 7.
Ìṣe àbùdá oúnjẹ tí kìí ṣe ti ẹran gbogbo tuntun ojoojúmọ́ kan, tí a kọ́ lórí àwọn èròja tí o ti ń sè.
Àwọn orísun & ìlànà
Àwọn ìpilẹ̀ omívaka ọdọọdún gbogbo ìwọ̀n òpin gbogbo èṣí máa ń papọ̀ Poore & Nemecek (Science, 2018), àwọn ìṣirò FAO, àwọn ìṣirò faunalytics ti àwọn ẹranko tí a pa fún gbogbo ènìyàn, àti Water Footprint Network. Àwọn ìlọ́po oúnjẹ máa ń súnmọ́ agbára oúnjẹ nípa ìbáṣepọ̀ sí òpin gbogbo èṣí tí ó wọ́pọ̀ ní orílẹ̀-èdè tí ó ní owó tó ga.
Àwọn nọ́mbà jẹ́ àwọn ìfihàn ìwọ̀n tí a ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀, kì í ṣe ìfipamọ́ tí a dáni lójú. Ìdínkù ilẹ̀ àti oúnjẹ ọ̀sìn kò mú kí igbó padà bọ̀ sípò tàbí kí ó gbé ọkà lọ sọ́dọ̀ àwọn ènìyàn.
Awọn nkan pataki lati mu
- Jijẹ ounjẹ ti o da lori ọgbin dinku ibeere fun awọn ẹranko oko ati pe o le dinku awọn itujade ounjẹ ni pataki; awọn ifowopamọ ti a pinnu da lori ounjẹ ibẹrẹ rẹ.
- Jijẹ ounjẹ ti o da lori ọgbin le dinku ifẹsẹtẹ omi ti o ni ibatan si ounjẹ rẹ; awọn ifowopamọ da lori awọn ounjẹ ati ibiti wọn ti ṣejade.
- Àwọn oúnjẹ tí ó dá lórí ewéko sábà máa ń nílò ilẹ̀ àgbẹ̀ díẹ̀ — èyí tí ó ṣí ààyè sílẹ̀ fún mímú àyíká padà bọ̀ sípò bí wọ́n bá yí lílo ilẹ̀ náà padà.
- Ìṣirò náà kò kéré rárá: yíyí oúnjẹ rẹ padà lè dín ipa tí oúnjẹ rẹ ń ní lórí ojú-ọjọ́ kù dáadáa.
Pin ojú-ewé yìí
Awọn ibeere ti o wọpọ
Poore & Nemecek (Science, 2018) pèsè àwọn ìsọfúnni lórí ipa tí ó ń ní lórí àyíká; USDA àti FAO pèsè àwọn ìṣirò ìpanilọ́mọ. Àwọn èso ìṣirò jẹ́ àfojúsùn tí ó gbé karí àwọn àbá lórí oúnjẹ, ṣíṣe oúnjẹ àti ìbéèrè.
Ọna
Bí ẹ̀rọ ìṣirò ipa-ọjọ́ ṣe ń ṣirò ipasẹ̀ rẹ
Ẹrọ ìṣirò náà ń ṣàtúnṣe àwọn ìṣirò ìpìlẹ̀ ọdọọdún tí ó wà tìrẹ nípasẹ̀ ètò oúnjẹ rẹ àti àkókò. Ó ṣàpèjúwe àwọn ìyàtọ̀ tí ó ṣeé ṣe dípò kí ó ṣe ìṣirò ìgbésí ayé tí a sọ di ti ara ẹni; àwọn ìrònú náà ṣe pàtàkì bíi àpapọ̀ tí a fihàn.
Ohun tí àyẹ̀wò ìgbésí-ayé ń bo
Àwọn ìkẹ́kọ̀ọ́ ìgbésí ayé oúnjẹ lè ní yíyí ilẹ̀, iṣẹ́ àgbẹ, oúnjẹ, ṣíṣe, ìrìn-àjò, ìṣọ́ àti títà nínú. Ẹrọ ìṣirò yìí kò ṣàwòṣe àwọn ìpele wọ̀nyẹn lọ́tọ̀ọ̀tọ̀: ó ń ṣàtúnṣe àwọn ìṣirò ọdọọdún tí ó wà tìrẹ nípasẹ̀ ìṣòodó oúnjẹ. Àwọn àbájáde rẹ̀ yẹ kí a gbà á bíi àwòṣe, kì í ṣe àwọn ìfipamọ́ tí a wọ̀n.
Kí nìdí tí methane àti ìlò ilẹ̀ fi jẹ́ olórí
Títún ẹranko ruminant ń mú methane jáde, afẹ́fẹ́ tí ó ní agbára ìmúkúná tí ó pọ̀ ní nǹkan bí ìlọ́po ọgọ́rin (80) ju CO₂ lọ fún ogún ọdún, àti pé ìmúgbòòrò pápá ń yí igbó àti savannah padà sí ilẹ̀ ìjẹko, tí ń tú èédú tí a fi pamọ́ sílẹ̀. Àwọn ọ̀nà méjèèjì wọ̀nyí ṣàlàyé ìdí tí ẹran màlúù àti àgùntàn fi wà ní ìpele mẹ́wàá (order of magnitude) lókè àwọn ẹ̀fọ́ (legumes) lórí gbogbo òṣùwọ̀n, àti ìdí tí 'àdúgbò' kò fi lè gbà wọ́n — gbígbé kò ju 10% nínú àwọn èéfín ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọjà.
Àwọn apá tí kò dájú lóòótọ́
Ìpamọ́ carbon nínú ilẹ̀ lábẹ́ ìdarí pápá tí ó dára sí i dá lórí ipò, ní àkókò díẹ̀ ó sì lè yí padà; kì í sábà pa àwọn ẹ̀fúùfù ẹran ọ̀sìn rẹ́. Aquaculture yàtọ̀ nípasẹ̀ ẹ̀yà àti oúnjẹ. Àwọn àmì ẹsẹ̀ ọ̀rọ̀-ajé tí ó wọ́pọ̀ tún sábà máa ń yọ carbon tí ewéko tí ó ń bọ̀ sípò lè pamọ́ tí a bá tú ilẹ̀ oko sílẹ̀.
Kíkà èsì rẹ
Gbà àbájáde náà bíi àwòṣe dípò àyẹ̀wò. Àpapọ̀ àti ìfiwéra méjèèjì dá lórí àwọn ìrònú ìpìlẹ̀ tí ó wà tìrẹ àti àwọn ìṣòodó oúnjẹ. Ìdínkù tí a fihàn jẹ́ àbájáde àwòṣe yìí, kì í ṣe ẹ̀rí pé ìpín kan náà wúlò fún oúnjẹ tirẹ.
Ipasẹ̀ fún kìlógíráàmù oúnjẹ tí a ṣe
Àwọn àmì ẹsẹ̀ oúnjẹ fún kg kọ̀ọ̀kan: kg CO₂-equivalent, m²-ọdún ti lílo ilẹ̀ àti lítà ti omi tútù.
| Oúnjẹ | kg CO₂e / kg | Ilẹ̀ m² / kg | Omi L / kg |
|---|---|---|---|
| Ẹran màlúù (agbo ẹran màlúù) | 99 | 326 | 15,400 |
| Àgùntàn & ẹran àgùntàn | 40 | 370 | 10,400 |
| Wàràkàṣì (Cheese) | 24 | 88 | 5,600 |
| Ẹran ẹlẹ́dẹ̀ | 12 | 17 | 6,000 |
| Adìẹ | 10 | 12 | 4,300 |
| Ẹyin | 4.7 | 6 | 3,300 |
| Tofu | 3.2 | 2 | 2,500 |
| Ẹ̀wà & lentil | 0.9 | 3 | 4,000 |
| Wàrà oat (fún L) | 0.9 | 0.8 | 48 |
Poore & Nemecek (2018), Science; Water Footprint Network.
Gbígba ìṣirò tí ó péye
- 1
Kọ ọ̀sẹ̀ kan tí ó ṣe déédéé, kì í ṣe ọ̀sẹ̀ tí ó dára
Ìkọ̀wé tí ó ń fi àfojúsùn hàn ń mú èsì tí ó ń dára jáde. Lo ọ̀sẹ̀ kan tí ó ní oúnjẹ tí a pàṣẹ láti ilé oúnjẹ àti oúnjẹ alẹ́ tí a yára ṣe.
- 2
Ka wàràkàṣì (dairy) dáradára
Wàràkàṣì (Cheese) jẹ́ ohun tí a kì í sábà ròyìn nínú àwọn ipasẹ̀ oúnjẹ nítorí pé ó farahàn gẹ́gẹ́ bí èròjà dípò oúnjẹ. Wàrà inú kọfí ń kó àfikún pẹ̀lú — àwọn flat white márùn-ún fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ lítà kan.
- 3
Ṣe àwòkọ́ṣe ìyípadà kan ní àkókò kan
Ṣe àwòkọ́ṣe ìpìlẹ̀ rẹ, lẹ́yìn náà yí ẹ̀ka kan ṣoṣo padà. Àwọn ìyàtọ̀ tí ó yà sọ́tọ̀ (isolated deltas) ń sọ ibi tí ìsapá ń san; àpapọ̀ àwọn ìyàtọ̀ (combined total) ń sọ díẹ̀ nípa ohun tí ó ṣe pàtàkì.
- 4
Tún ṣe àwòkọ́ṣe lẹ́yìn oṣù mẹ́ta
Àwọn iṣe ń yí padà ní ọ̀nà méjèèjì. Ṣíṣe àwòkọ́ṣe lẹ́ẹ̀kan ní ìdá mẹ́rin (quarterly) ń mú ìpadàsẹ́yìn (regression) ní àkókò, ó sì ní ìwífún púpọ̀ ju àwòrán ẹyọ kan ṣoṣo lọ.
Ibi tí ìsapá ń san lóòótọ́
Àwọn ìyípadà tí ó ní ipa gíga
- Rírọ́pò ẹran màlúù àti àgùntàn, paapaa ní apá kan — ìsapá tí ó tóbi jùlọ nínú gbogbo oúnjẹ.
- Dídín wàràkàṣì (cheese) kù, tí ó jẹ́ oúnjẹ tí ó ní ipa tí ó pọ̀ jùlọ tí ọ̀pọ̀ ènìyàn kò ronú rẹ̀ rí.
- Yíyí wàrà ẹran sí wàrà ewé: ní gbogbogbòò àwọn ẹ̀fúùfù tí ó kéré, lílo ilẹ̀ àti lílo omi tútù.
- Dídín ìsọkúsọ oúnjẹ kù, tí ó jẹ́ nǹkan bí 6% ti àwọn èéfín àgbáyé fúnra rẹ̀.
Àwọn ìdàrúdàpọ̀ tí kò ní ipa
- Ṣíṣe àyẹ̀wò fún iye kìlómítà oúnjẹ (food miles) nígbà tí o ń pa àwọn ọjà ẹranko kan náà mọ́.
- Rò pé organic túmọ̀ sí èéfín tí ó kéré — àwọn èso (yields) kéré, nítorí náà ìlò ilẹ̀ sábà máa ń pọ̀ sí i.
- Yíyẹ́ àwọn avocado àti almondi wò nígbà tí o ń jẹ ẹran màlúù lọ́sẹ̀-ọ̀sẹ̀.
- Dídúró de oúnjẹ pípé kí o tó ṣe àrọ́pò àkọ́kọ́.
Àwọn ìbéèrè ẹ̀rọ ìṣirò
Ṣé ẹran màlúù tí a fi koríko jẹ (grass-fed) sàn?
Fún ire ẹranko àti onírúurú ẹ̀dá àdúgbò (local biodiversity) ó lè dára. Fún ojú-ọjọ́ ó sábà burú fún kìlógíráàmù kan, nítorí pé àwọn màlúù tí a fi koríko jẹ ń dàgbà lọ́ra, wọ́n sì ń mú methane jáde fún ìgbà pípẹ́, àti pé pápá ń béèrè ilẹ̀ tí ó pọ̀ púpọ̀. Ìfipamọ́ èédú inú ilẹ̀ (Soil carbon) ń san apá kan ṣùgbọ́n kì í ṣe gbogbo ìyàtọ̀ yẹn.
Ṣé àwọn wàrà ọ̀gbìn (plant milks) ní ipa tí ó kéré lóòótọ́ ju wàrà ẹranko (dairy) lọ?
Ní gbogbogbòo, bẹ́ẹ̀ ni. Tí a bá fi wé líta sí líta, wàrà ohun ọ̀gbìn sábà máa ń ní ìtútu ẹ̀fúùfù, lílo ilẹ̀ àti lílo omi tútù tó dín kù ju ti wàrà ẹran lọ. Ìwọ̀n ìdínkù yìí dá lórí irú ohun ọ̀gbìn náà àti àmì ìwọ̀n; wàrà almond ń lo omi tútù púpọ̀ ju wàrà soy tàbí oat lọ.
Báwo ni gbígbé (transport) ṣe ṣe pàtàkì tó?
Kéré ju ohun tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ gbogbo ènìyàn ń retí lọ. Gbígbé jẹ́ nǹkan bí 6% ti àwọn èéfín oúnjẹ àgbáyé; fún ẹran màlúù ó kéré ju 1% ti ipasẹ̀ ọjà náà lọ. Ohun tí o ń jẹ ṣe pàtàkì púpọ̀ ju bí ó ti rìn jìnnà tó.
Ṣé ẹ̀rọ ìṣirò náà ní gbogbo ipasẹ̀ èédú (carbon footprint) mi nínú?
Rárá — oúnjẹ nìkan. Ìmúgbóná, ọkọ̀ òfuurufú àti wíwàkọ̀ jẹ́ ọ̀tọ̀, wọ́n sì sábà tóbi. Oúnjẹ sábà jẹ́ ìdá mẹ́rin sí ìdá mẹ́ta (a quarter to a third) ti ipasẹ̀ ilé kan ní àwọn orílẹ̀-èdè tí owó wọn pọ̀.
Kí nìdí tí àwọn nọ́ńbà fi yàtọ̀ sí ti àwọn ẹ̀rọ ìṣirò mìíràn?
Àwọn àkójọpọ̀ data (datasets) tí ó yàtọ̀, àwọn ààlà ètò (system boundaries) tí ó yàtọ̀, àti ìtọ́jú ìyípadà ilẹ̀ (land-use change) tí ó yàtọ̀. Àwọn ìfiwéra nínú ẹ̀rọ ìṣirò kan ṣeé gbára lé; àwọn nọ́ńbà tí ó péye (absolute figures) káàkiri àwọn ẹ̀rọ ìṣirò kò ṣeé gbára lé.
Àwọn orísun
- Poore, J. & Nemecek, T. (2018). Science, 360(6392), 987–992.
- IPCC (2019). Special Report on Climate Change and Land.
- Xu et al. (2021). Global greenhouse gas emissions from animal-based foods. Nature Food.
- Hayek et al. (2021). The carbon opportunity cost of animal-sourced food production.