Kọ́ àwọn ìpìlẹ̀
Àwọn ìwé òtítọ́ kúkúrú, ní èdè tí ó rọrùn lórí àwọn òpó mẹ́ta — ayé, àwọn ẹranko, ènìyàn — olúkúlùkù pẹ̀lú orísun tí ó sì ṣetán láti kà ní ìṣẹ́jú márùn-ún.
Kọ́ · Pín · Ṣe
Àwọn ohun èlò fún ayé, àwọn ẹranko, àti ènìyàn.
Àwọn ìwé òtítọ́ ọ̀fẹ́ tí a pèsè, àwọn ìtọ́sọ́nà rírà láìsí ìwà-ìkà, àti ilé-ìkàwé àtúpalẹ̀ — tí a kọ́ kí ẹnikẹ́ni lè kọ́ àwọn ìpìlẹ̀ tí ó sì lè pín ìwífún tí ó péye pẹ̀lú ìdílé, àwọn ọ̀rẹ́, àwọn akẹ́kọ̀ọ́, àti àwọn oníròyìn.
Rà láìsí ìwà-ìkà
Àwọn ìtọ́sọ́nà tí ó wúlò fún àwọn oúnjẹ, aṣọ, adúróṣánmọ́, àti ìrìn-àjò — pẹ̀lú àwọn tábìlì ìyípadà gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́-ọnà àti káàdì gbólóhùn tí ó lè tẹ̀ jáde.
Pín pẹ̀lú ìgbẹ́kẹ̀lé
Gbogbo ẹ̀sùn so mọ́ orísun rẹ̀ kí o lè tẹ́ ìjápọ̀ náà sí inú òwú, ìwé, tàbí ìjíròrò ẹgbẹ́ ìdílé láìsọ ọ̀nà nù.
Kọ́ni ní yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ èyíkéyìí
Gbogbo àwọn àkọsílẹ̀ àti ìtọ́sọ́nà ni ó wà lábẹ́ ìwé-àṣẹ CC, wọ́n sì gbàfiyèsí ọjọ́ orí, wọ́n tún lè ṣe ìtumọ̀ -- fi wọ́n sílẹ̀ tààrà sínú ìfọ̀rọ̀wérọ̀ ẹ̀kọ́ tàbí àtẹsílẹ̀ pátákó ìgbékalẹ̀ ìgbésẹ̀ iṣẹ́.
Láti tọ́ka sí fún ìròyìn tàbí ètò ìmúlò
Kaadi ìtọ́kasí kọ̀ọ̀kan ni ó sì so tààrà sí ìwé tí àwọn akẹgbẹ́ ti yẹwò, àkójọ data, tàbí ìròyìn ilé iṣẹ́ lẹ́yìn àkọlé àti nọmba tí ó wà lórí rẹ̀.
Ṣe ìtumọ̀ sí èdè rẹ
Gbogbo ilé ìkàwé náà ni ó wà ní èdè 25, pẹ̀lú faili orísun tí ó ṣí sílẹ̀ fún àwọn ìfúnni ìtumọ̀ láti ọ̀dọ̀ àwùjọ láti ibi gbogbo.
Àwọn ìwé òtítọ́
Àwọn àríyànjiyàn, ní èdè tí ó rọrùn.
Àwọn àkọsílẹ̀ orísun mẹ́fà tí ó bo àwọn ẹranko, ayé, ìlera rẹ, àwọn àròsọ tí o máa gbọ́, àwọn ọ̀rọ̀ tí o máa nílò, àti àwọn ìfiwéra tí ó máa ń wá nígbà gbogbo.
Àwọn ẹranko nínú ètò oúnjẹ
Àwọn nọ́ńbà ìpànìyàn lọ́dọọdún, àwọn ètò ìhámọ́, àti ohun tí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì sọ nípa ìmọ̀lára — tí a kọ fún pípín pẹ̀lú ọ̀rẹ́ kan tí ó nífàsẹ̀yìnmiṣe.
Ka ìwé òtítọ́Afẹ́fẹ́ àti Ayé
Àwọn ìgbẹ́mi ewéko alágbára, lílo ilẹ̀, gbígbẹ́ igi, omi àti onírúurú ẹ̀dá alààyè — àwọn nọ́ńbà tí ó wà lẹ́yìn ìdí oúnjẹ fi jẹ́ ìpinnu afẹ́fẹ́.
Ka ìwé òtítọ́Ìlera àti oúnjẹ
Ẹ̀rí lórí àìsàn ọkàn, àìsàn àtọ̀gbẹ́ irú 2, àrùn jẹjẹrẹ, ìgbésí ayé gígùn, àti bí a ṣe lè kọ́ àwo oúnjẹ èweko tí ó dọ́gba.
Ka ìwé òtítọ́Àwọn àròsọ, tí a ti fihàn pé wọn kò rí bẹ́ẹ̀
Àmúmọ́ra, B12, sóyà, òróró ọ̀pẹ, 'àwọn kìnnìún jẹ ẹran' — àwọn ìdáhùn kúkúrú tí a pèsè sí àwọn ìbéèrè tí ó máa ń wá ní gbogbo tábìlì oúnjẹ alẹ́.
Ṣí ilé-ìkàwé àròsọÌwé-ìtumọ̀ ọ̀rọ̀
Láti 'ahimsa' sí 'zoonosis' — àwọn ìtumọ̀ tí ó hàn gbangba fún àwọn ọ̀rọ̀ tí ó hàn nínú ìjíròrò yìí.
Ṣawari ìwé-ìtumọ̀ ọ̀rọ̀Àwọn ìfiwéra lẹ́gbẹ̀ẹ́
Vegan vs vegetarian, èweko vs flexitarian, òat vs wàrà — àwọn tábìlì ìtọ́kasí yíyára tí o lè yàwòrán tí o sì lè pín.
Wo àwọn ìfiwéraÀwọn ìtọ́sọ́nà láìsí ìwà-ìkà
Àwọn ìtọ́sọ́nà tí ó wúlò fún ìgbésí ayé ojoojúmọ́.
Àwọn ìtọ́sọ́nà igbese-nipasẹ-igbese mẹ́fà fún gbígbé àwọn apá ìgbésí ayé tí ó kan àwọn ẹranko — ohun tí o yẹ kí o rà, ohun tí o yẹ kí o yípadà, ohun tí o yẹ kí o sọ ní tábìlì.
Ètò ìbẹ̀rẹ̀ ọjọ́ méje
Ọ̀sẹ̀ àkọ́kọ́ tí ó rọra, tí ó mọ̀ nípa àṣà — àwọn oúnjẹ ojoojúmọ́, àwọn ohun tí a rà, àti ohun tí o yẹ kí o ṣe nígbà tí ìfẹ́ bá dé.
Bẹ̀rẹ̀ ètòÀwọn ìyípadà láìsí ìwà-ìkà
Wàrà, ẹyin, awọ, òwú, ìrẹ́lẹ̀, òjíjí oyin — ohun tí o yẹ kí o wá lórí àmì àti àwọn ohun èweko tí ó rọ́pò.
Wo ìtọ́sọ́nà ìyípadàKáàdì gbólóhùn fún ìrìn-àjò
Àwọn gbólóhùn tí ó ṣetán láti tẹ̀jáde ní èdè 25 — 'Èmi kì í jẹ ẹran, wàrà, ẹyin, tàbí ẹja' — láti fi fún olùpèsè níbikíbi.
Gba káàdì náàẸ̀rọ ìṣírò àlàfo
Wo ohun tí ọdún kan nínú oúnjẹ rẹ lọ́wọ́lọ́wọ́ ná ní ayé — àti ohun tí oúnjẹ èweko yóò fi pamọ́.
Ṣe àwọn nọ́ńbà náàBí a ṣe lè di vegan
Ìtọ́sọ́nà ìyípadà tí ó wúlò, láìsí ìdájọ́ — fún àwọn ìdílé, àwọn eléré ìdárayá, àwọn akẹ́kọ̀ọ́, àti àwọn ìbátan amúṣọ́ra.
Ṣí ìtọ́sọ́nàÌgbésí ayé alágbára ju àwo lọ
Aṣọ, adúróṣánmọ́, àwọn ọjà mímọ́, ìṣúná — gbígbé lẹ́ǹsì láìsí ìwà-ìkà sí àwọn apá ìgbésí ayé ojoojúmọ́ tí ó kù.
ṢawariIlé-ìkàwé àtúpalẹ̀
Lọ sí orísun.
Àwọn ilé-iṣẹ́, àwọn ìkóńpa data, àti àwọn ìwé tí a ti ṣe àyẹ̀wò tí a gbẹ́kẹ̀lé. Fi wọ́n sínú àtòjọ àwọn ayéyẹ̀wó, sọ wọ́n, pín wọ́n — kí o sì yẹ àwọn ẹ̀sùn wa wò lòdì sí àwọn ìpilẹ̀ṣẹ̀.
- FAO — Livestock & environment
Àjọ Oúnjẹ àti Ogbin ti Àwọn Orílẹ̀-èdè Agbáyé: data àgbáyé lórí àwọn ìgbẹ́mi ewéko alágbára, ilẹ̀ àti lílo omi láti oko ẹranko.
- IPCC — Climate Change and Land
Ìwé àkọsílẹ̀ pàtàkì láti Igbimọ Alamọja ti Agbaye lori Iyipada Oju-ọjọ lori ipa ti awọn eto ounjẹ ninu idaamu oju-ọjọ.
- Our World in Data — Food
Dáta ṣíṣí sílẹ̀ àti àwòrán fúnfún lórí ipa àyíká ti àwọn oúnjẹ, láti ọwọ́ onímọ̀ ìwádìí Oxford, Hannah Ritchie.
- Poore & Nemecek (2018), Science
Ìṣàyẹ̀wò ìjàkadì tí ó tóbi jùlọ láàárín gbogbo ayé lórí ipa àyíká ti oúnjẹ — tí ó bo àwọn oko 38,700 kọjá àwọn orílẹ̀-èdè 119.
- Academy of Nutrition & Dietetics — Vegetarian diets
Ìwé ìbáàmu: àwọn oúnjẹ vegetarian àti vegan tí a ti ṣètò dáradára jẹ́ àwọn oúnjẹ tí ó dára fún ìlera àti tí ó yẹ fún gbogbo ìpele ìgbésí ayé.
- PCRM — Plant-based nutrition
Igbimọ Àwọn Onìṣègùn fún Ìgbésí Ayé Tí ó Lóye: àwọn ohun èlò oúnjẹ tí a ti ṣe àyẹ̀wò àwọn dókítà àti àwọn ìwé-fúnnilọ́lá fún àwọn aláìsàn.
- ProVeg International — Reports
Àwọn ìwé àkọsílẹ̀ àti àwọn ìwé funfun lórí àwọn ètò oúnjẹ èweko, ìlànà, àti ìyípadà ilé-iṣẹ́.
- Faunalytics — Research library
Ìwádìí tí a ti ṣe àyẹ̀wò àwọn akẹgbẹ́ àti àwọn ìwádìí àpapọ̀ lórí gbígbéjà àwọn ẹranko, ìyípadà oúnjẹ, àti ìwà àwọn oníbàárà.
- Animal Charity Evaluators
Àwọn àyẹ̀wò olùgbéra ẹranko tí ó dára jùlọ, pẹ̀lú gbogbo ọ̀nà ìṣe.
- Sentience Institute
Ìwádìí lórí àyíká ìwà rere, oko ìṣelọ́pọ̀, àti ọ̀nà sí ọjọ́ ọ̀la lẹ́yìn ogbin ẹranko.
More on Veg.ac
Deep-dive topics & interactive tools
Life-stage guides, real-world tactics, and calculators that turn planning into a two-minute job.
Mental health
Diet, mood, gut–brain and the nutrients that matter.
Open →Pregnancy & kids
Family nutrition from bump to teen.
Open →On a budget
$30/week menu, staple pantry, price-per-protein.
Open →Eating out & travel
Cuisine picks, hidden ingredients, airline meals.
Open →Meal planner
Reshuffle a 7-day menu and export a shopping list.
Open →Protein calculator
Daily target by weight, activity, and goal.
Open →Nutrient checker
Spot gaps in B12, D, iron, omega-3 and more.
Open →About the magazine
Topics, editorial standards, citation policy.
Open →Ọ̀fẹ́ láti pín. Ọ̀fẹ́ láti túmọ̀.
Gbogbo ohun tí ó wà lórí ojúewé yìí ni a tẹ̀ jáde lábẹ́ ìwé àṣẹ tí ó gbàgbọ́ pé àwọn olùkó, àwọn oníròyìn, àwọn olùṣètò, àti àwọn àgbègbè ìgbàgbọ́ lè tún lò láìbéèrè. Fa ọ̀rọ̀ rẹ̀ yọ, yàwòrán rẹ̀, túmọ̀ rẹ̀, tẹ̀ ẹ́ jáde. Kan tọ́jú àwọn orísun tí a so mọ́ ọn kí olùkàwé lè fi ìdí ohun tí wọ́n ń kà múlẹ̀.