Kọ́ àwọn ohun pàtàkì
Àwọn ìwé òtítọ́ kékeré, tí wọ́n rọrùn láti kà lórí àwọn òpó mẹ́ta — ayé, àwọn ẹranko, àwọn ènìyàn — olúkúlùkù tí a ti fihàn, tí ó sì ti wà ní ìmúrasílẹ̀ láti kà ní ìṣẹ́jú márùn-ún.
Kọ́ · Pín · Ṣe
Àwọn orisun fún ayé, àwọn ẹranko, àti àwọn ènìyàn.
Àwọn ìwé òtítọ́ ọ̀fẹ́ tí a fihàn, àwọn ìtọ́sọ́nà rírà ọjà tí kò nípa ìwà ìkà, àti ilé-ìkàwé ìtọ́kasí — tí a kọ́ kí ẹnikẹ́ni lè kọ́ àwọn ohun pàtàkì, kí wọ́n sì pín ìwé òtítọ́ pẹ̀lú ìdílé, àwọn ọ̀rẹ́, àwọn akẹ́kọ̀ọ́, àti àwọn oníròyìn.
Ra ọjà tí kò ní ìwà ìkà
Àwọn ìtọ́sọ́nà ìṣeṣe fún àwọn oúnjẹ, aṣọ, àwọn ohun elo ìṣeṣe irun àti ojú, àti ìrìn-àjò — pẹ̀lú àwọn tábìlì ìyípadà àti káàdì gbólóhùn tí a lè tè.
Pín pẹ̀lú ìgbẹ́kẹ̀lé
Gbogbo ẹ̀sùn so pọ̀ mọ́ orisun rẹ̀ kí o lè fi ọ̀na lọ sí abẹ́rẹ́, ìwé, tàbí ìjíròrò ẹgbẹ́ ìdílé láìwá àmì.
Àwọn ìwé òtítọ́
Àwọn àríyànjiyàn, ní èdè tí ó rọrùn.
Àwọn àsọyé mẹ́fà tí a ti fihàn tí ó bo àwọn ẹranko, ayé, ìlera rẹ, àwọn ìtàn àfàyàwó tí ìwọ yóò gbọ́, àwọn ọ̀rọ̀ tí ìwọ yóò nílò, àti àwọn ìfiwéra tí ó máa ń wá ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ igba.
Àwọn ẹranko nínú ètò oúnjẹ
Àwọn nọ́mbà ìpakùpaku ọdọọdún, àwọn ètò ìfinúfẹ́hìn, àti ohun tí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì sọ nípa ìrònú — tí a kọ fún pípín pẹ̀lú ọ̀rẹ́ tí ó ní iyèméjì.
Ka ìwé òtítọ́Òjìjí afẹ́fẹ́ àti Ayé
Àwọn ẹ̀fín afẹ́fẹ́ alágbédèọ̀jáfẹ́fẹ́, lílò ilẹ̀, ìparun igbó, omi àti orísìírísìí ẹ̀dá alààyè — àwọn nọ́mbà tí ó wà lẹ́yìn ìdí tí oúnjẹ fi jẹ́ ìpinnu ojú ọjọ́.
Ka ìwé òtítọ́Ìlera àti ìyípoojú
Ẹ̀rí lórí àìsàn ọkàn, àrùn àtọ̀gbẹ́ irúfẹ́ 2, àrùn jẹjẹrẹ, wíwàláyè pẹ́, àti bí a ṣe lè kọ́ oúnjẹ tí ó dá lórí ọ̀gbìn tí ó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì.
Ka ìwé òtítọ́Àwọn ìtàn àfàyàwó tí a ti tu
Ògúùlù, B12, gbẹgbé, òróró ọ̀pẹ, 'àwọn kìnnìún a máa jẹ ẹran' — àwọn ìdáhùn kúkúrú tí a ti fihàn fún àwọn ìbéèrè tí ó máa ń wá ní gbogbo tábìlì oúnjẹ alẹ́.
Ṣí ibi ìkàwé ìtàn àfàyàwóÌtumọ̀ àwọn ọ̀rọ̀
Láti 'ahimsa' sí 'zoonosis' — àwọn ìtumọ̀ tí ó ní kedere fún àwọn ọ̀rọ̀ tí ó máa ń hàn nínú ìjíròrò yìí.
Ṣàyẹ́wò ìtumọ̀Àwọn ìfiwéra ẹgbẹ́-sí-ẹgbẹ́
Àwọn tí ó jẹ́ àbàwọn sí àwọn tí kò jẹ́ àbàwọn, àwọn tí ó dá lórí ọ̀gbìn sí àwọn aláfúnná, òats sí àwọn oúnjẹ wàrà — àwọn tábìlì ìtọ́kasí kíákíá tí ìwọ lè ya àwòrán àárín, kí o sì pín.
Wo àwọn ìfiwéraÀwọn ìtọ́sọ́nà tí kò nípa ìwà ìkà
Àwọn ìtọ́sọ́nà ìṣeṣe fún ìgbésí ayé ojoojúmọ́.
Àwọn ìtọ́sọ́nà ìgbésẹ̀ mẹ́fà fún ṣíṣe àwọn apá ìgbésí ayé tí ó kan àwọn ẹranko — ohun tí o yẹ kí o rà, ohun tí o yẹ kí o yí padà, ohun tí o yẹ kí o sọ ní tábìlì.
Ètò ìbẹ̀rẹ̀ ọjọ́ méje
Ọ̀sẹ̀ àkọ́kọ́ tí ó rọrùn, tí ó mọ àṣà — àwọn oúnjẹ ojoojúmọ́, àtòjọ rírà ọjà, àti ohun tí o yẹ kí o ṣe nígbà tí ebi bá mú ọ.
Bẹ̀rẹ̀ ètò náàÀwọn ìyípadà tí kò nípa ìwà ìkà
Wàrà, ẹyin, awọ, òwú, ìwẹ́, gbígbẹlẹ — ohun tí o yẹ kí o wá ní àbẹ́lé àti àwọn ohun tí ó dá lórí ọ̀gbìn tí ó wà.
Káàdì gbólóhùn fún ìrìn-àjò
Àwọn gbólóhùn tí a lè tè ní èdè 25 — 'Èmi kò jẹ ẹran, wàrà, ẹyin, tàbí ẹja' — láti fi fún olùpìlẹ̀ṣẹ níbikíbi.
Gba káàdì náàẸ̀rọ ìṣirò ojú ilẹ̀
Wò ohun tí ọdún kan nínú oúnjẹ rẹ lọ́wọ́lọ́wọ́ fi kún Ayé — àti ohun tí oúnjẹ tí ó dá lórí ọ̀gbìn yóò gbà là.
Ṣe ìṣirò náàBí o ṣe lè di alágbàgbin
Ìtọ́sọ́nà ìyípadà tí kò nípa ìdájọ́ — fún àwọn ìdílé, àwọn eléré ìdárayá, àwọn akẹ́kọ̀ọ́, àti àwọn ìbátan aláìgbọ́.
Ṣí ìtọ́sọ́nà náàGbígbé ayé tí ó wà ní ìrọ̀rùn ju orí tábìlì lọ
Aṣọ, àwọn ohun elo ìṣeṣe irun àti ojú, àwọn ọjà mímọ́, ìṣúná — fífẹ̀ ojú aláìláàánú sí gbogbo ìyókù ìgbésí ayé ojoojúmọ́.
Ṣàyẹ́wòIlé-ìkàwé ìtọ́kasí
Lọ sí orisun.
Àwọn ilé-iṣẹ́, àwọn àwòrán ìkójọpọ̀ àwọn ìwé àkọsílẹ̀, àti àwọn iṣẹ́ ìwádìí tí a ti ṣe àtúnyẹ̀wò tí a gbẹ́kẹ̀lé. Tọ́jú wọn, tọ́kasí wọn, pín wọn — kí o sì fi àwọn ẹ̀sùn wa wé àwọn orisun.
- FAO — Livestock & environment
Àjọ Oúnjẹ àti Ìbáwìyẹ́ ti Àwọn Orílẹ̀-Èdè Àgbáyé: àwọn àwòrán ìkójọpọ̀ àwọn ìwé àkọsílẹ̀ àgbáyé lórí àwọn ẹ̀fín, lílò ilẹ̀ àti omi láti oko ẹran.
- IPCC — Climate Change and Land
Ìròyìn pàtàkì láti Igbìmọ̀ Intergovernmental Panel on Climate Change lórí ipa àwọn ètò oúnjẹ nínú ìṣòro ojú ọjọ́.
- Our World in Data — Food
Àwọn àwòrán ìkójọpọ̀ àwọn ìwé àkọsílẹ̀ àti àwọn ìṣàfihàn lórí ipa àyíká ti àwọn oúnjẹ, láti ọdọ̀ Hannah Ritchie, olùwádìí ní Oxford.
- Poore & Nemecek (2018), Science
Ìwádìí ìkójọpọ̀ àwọn ìwádìí tí ó tóbi jù lọ lórí ipa àyíká ti oúnjẹ — tí ó bo àwọn oko 38,700 ní orílẹ̀-èdè 119.
- Academy of Nutrition & Dietetics — Vegetarian diets
Ìwé ìwádìí: àwọn oúnjẹ tí a ti gbékalẹ̀ dáadáa, tí kò nípa ẹran, àti àwọn oúnjẹ alágbàgbin jẹ́ àìlera, wọ́n sì wà fún gbogbo ìpele ìgbésí ayé.
- PCRM — Plant-based nutrition
Ìgbìmọ̀ Àwọn Oníṣègùn fún Ìwádìí Ojúṣe: àwọn orisun ìyípoojú tí a ti ṣe àtúnyẹ̀wò láti ọ̀dọ̀ olùwòsàn, àti àwọn ìwé ipín fún àwọn aláìsàn.
- ProVeg International — Reports
Àwọn ìròyìn àgbègbè àti àwọn ìwé funfun lórí àwọn ètò oúnjẹ tí ó dá lórí ọ̀gbìn, ìlànà, àti ìyípadà ilé-iṣẹ́.
- Faunalytics — Research library
Àwọn ìwádìí tí a ti ṣe àtúnyẹ̀wò láti ọ̀dọ̀ àwọn ojúgbà, àti àwọn ìwádìí ìkójọpọ̀ àwọn ìwádìí lórí ìṣipò ẹranko, ìyípadà oúnjẹ, àti ìṣe olùpààyà.
- Animal Charity Evaluators
Àwọn àtúnyẹ̀wò olùgbéra ẹyọ ti àwọn ilé-iṣẹ́ ìṣipò ẹranko tí ó ṣe gbólóhùn jù lọ, pẹ̀lú ọ̀nà tí ó kún fún iṣẹ́.
- Sentience Institute
Ìwádìí lórí ìka ìgbẹ́dáwó, ìtọ́jú ẹranko ní ilé-iṣẹ́, àti ọ̀nà sí àṣàyàn léyìn oko ẹran.
Ọ̀fẹ́ láti pín. Ọ̀fẹ́ láti túmọ̀.
Gbogbo ohun tí ó wà lórí ojú-ewé yìí ni a tẹ̀ jáde lábẹ́ ìwé-àṣẹ tí ó gbajúmọ̀ kí àwọn olùkọ́ni, àwọn oníròyìn, àwọn olùṣètò, àti àwọn agbègbè ìgbàgbọ́ lè tún lò ó láìbéèrè. Fi sọ́tọ̀, ya àwòrán àárín, túmọ̀ rẹ̀, tẹ́ ẹ jáde. Kan tọ́jú àwọn orisun tí a so mọ́ ọn kí olùkàwe lè rí i dájú ohun tí wọ́n ń kà.