ማዳበሪያ ወደ 'የሞቱ ዞኖች' እንዴት እንደሚቀየር ተብራርቷል

ማዳበሪያ ወደ 'የሞቱ ዞኖች' የሚቀየረው ከመጠን በላይ ንጥረ ነገሮች (በተለይም ናይትሮጅንና ፎስፈረስ) የዝናብ ውሃ ወይንም የመስኖ ውሃ ተሸክሞ የውሃ አካላትን ሲቀላቀሉ ነው። ይህ ሂደት 'ዩትሮፊኬሽን' (Eutrophication) በመባል ይታወቃል፤ ይህም በዓለም ዙሪያ ላሉ የውሃ አካላት በተለይም ለዓሣ እርባታና ለንጹህ የመጠጥ ውሃ አቅርቦት ከፍተኛ ስጋት እየሆነ ነው። በኢትዮጵያ ለምለም የግብርና ስራዎቻችንና ለኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የጾም አኗኗር ቅርብ የሆኑት ጥራጥሬዎችና አትክልቶች፣ እንዲሁም የዓሣ እርባታችን ለዚህ ችግር ተጋላጭ ናቸው።

ማስረጃዎች የሚያሳዩት

በኢትዮጵያ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ሰዎች ለምግብ ዋስትናቸው እና ለገቢያቸው በግብርና ላይ ይተማመናሉ። የጥራጥሬ ሰብሎች እንደ ምስር፣ አተር እና ባቄላ ለጾም ጊዜያት የፕሮቲን ምንጭ ሲሆኑ፣ የዓሣ እርባታም በብዙ አካባቢዎች የገቢያ እና የአመጋገብ አማራጭ ሆኗል። ይሁን እንጂ የግብርና ምርትን ለመጨመር ጥቅም ላይ የሚውለው የማዳበሪያ መጠን መጨመር፣ በተለይም ከተወሰነ ገደብ በላይ ሲሆን፣ የውሃ አካላትን መበከል ሊያስከትል ይችላል። የኢትዮጵያ የግብርና ሚኒስቴር የዘርፉን ልማት ለማፋጠን ቢጥርም፣ የተፈጥሮን ሚዛን መጠበቅ ወሳኝ ነው።

እንዴት ይከሰታል

ዩትሮፊኬሽን የሚጀምረው የናይትሮጅን እና ፎስፈረስ የበለፀጉ ማዳበሪያዎች ከእርሻ መሬት ወደ ወንዞች፣ ሀይቆች እና ባህር ዳርቻዎች ሲፈስ ነው። እነዚህ ንጥረ ነገሮች ለተክሎች እድገት አስፈላጊ ቢሆኑም፣ በውሃ ውስጥ ከመጠን በላይ ሲገኙ የአልጋልጋ (algae) እና የሰማያዊ-አረንጓዴ ባክቴሪያ (cyanobacteria) ፈጣን እድገት ያሳድራሉ። ይህ ሁኔታ 'የአልጋልጋ አበባ' (algal bloom) ይባላል።

የአልጋልጋ አበባው ጥቅጥቅ ሲል የፀሐይ ብርሃን ወደ ውሃ ውስጥ እንዳይገባ ይከላከላል፣ ይህም ከታች ያሉ የውሃ ውስጥ እፅዋት እንዲሞቱ ያደርጋል። ችግሩ የሚባባሰው የአልጋልጋው ህይወት ሲያልቅ እና ሲበሰብስ ነው። ይህ ሂደት የውሃ ውስጥ ባክቴሪያዎች ከፍተኛ መጠን ያለው ኦክስጅን እንዲጠቀሙ ያደርጋል፣ ይህም የውሃውን የሟሟት ኦክስጅን መጠን (dissolved oxygen) በከፍተኛ ሁኔታ እንዲቀንስ ያደርጋል።

“የውሃ ውስጥ ኦክስጅን መጠን ሲቀንስ፣ ዓሦች እና ሌሎች የውሃ ውስጥ ፍጥረታት መተንፈስ ያቅታቸዋል፤ ይህም 'የሞቱ ዞኖችን' ይፈጥራል።”

በኢትዮጵያ፣ በተለይም በከፍተኛ ዝናብ ወቅት፣ ከእርሻ ቦታዎች የሚወጣው የውሃ ፍሰት ማዳበሪያን ወደ ታችኛው ወንዞች እና ሀይቆች ይወስዳል። የጥንት የግብርና ስልቶች ተፈጥሯዊ ማዳበሪያዎችን ይጠቀሙ የነበረ ሲሆን፣ ዘመናዊ ሰው ሰራሽ ማዳበሪያዎች ይበልጥ ትኩረት ያደረጉና በፍጥነት የሚሟሟ የያዙ በመሆናቸው የዩትሮፊኬሽን አደጋን ይጨምራሉ። የኦርቶዶክስ ተዋሕዶ የጾም ወቅት፣ በርካታ ኢትዮጵያውያን የእንስሳትን ተዋፅኦ ከምግባቸው ሲያስወግዱ፣ የጥራጥሬ እና የአትክልት ፍጆታን ሲያሳድጉ፣ ከግብርናው ጎን ለጎን የውሃ ጥበቃ መደረጉ አስፈላጊ ነው።

• የአልጋልጋ እድገት መጨመር.
• የፀሐይ ብርሃን ወደ ውሃ ውስጥ እንዳይገባ መከልከል.
• የውሃ ውስጥ እፅዋት መሞት.
• በአፈር ባክቴሪያዎች ኦክስጅን መውሰድ.
• የሟሟት ኦክስጅን መጠን መቀነስ.
• ዓሦች እና ሌሎች የውሃ ውስጥ ህይወት መሞት (የሞቱ ዞኖች መፈጠር).

የማይጠየቁ ጥያቄዎች

በኢትዮጵያ፣ የውሃ ሃብት አስተዳደር እና የግብርና ልማት እርስ በርስ የተሳሰሩ ናቸው። ከፍተኛ የህዝብ ቁጥር እያደገ ሲሄድ፣ የምግብ ፍላጎት እየጨመረ ይሄዳል፣ ይህም የማዳበሪያ አጠቃቀምን ሊጨምር ይችላል። የደረቅ ፊቶች እና የዝናብ እጥረት ችግሮችም የውሃን ጥራት እና ይዘት ይነካሉ። የዓሣ እርባታ ኢንደስትሪውም የውሃ ጥራት መበላሸት ሲያጋጥመው የኢኮኖሚ ኪሳራ ይደርስበታል።

ለእርስዎ ምን ማለት ነው

ለኢትዮጵያውያን የዩትሮፊኬሽንን ግንዛቤ ማሳደግ፣ በተለይም ከግብርና እና ከውሃ ጥበቃ ጋር በተያያዘ፣ ወሳኝ ነው። የኦርቶዶክስ ተዋሕዶ የጾም አኗኗር፣ ተፈጥሮን ማክበርን የሚያበረታታ በመሆኑ፣ የግብርና ስራዎቻችንን በተፈጥሮ ሚዛን እንዴት ማከናወን እንደምንችል ለማሰብ ጥሩ አጋጣሚ ነው።

1. የኦርጋኒክ ማዳበሪያዎችን መጠቀም.
2. የማዳበሪያ አጠቃቀምን መቆጣጠር እና መገደብ.
3. የእርሻ ቦታዎችን ከውሃ አካላት ጋር ያለውን ቅርበት መቆጣጠር.
4. የውሃ አካላትን ከብክለት ለመጠበቅ የህብረተሰብ ንቃተ-ህሊና ማሳደግ.
5. የግብርና ቆሻሻ ውሃን ለማከም ቴክኖሎጂዎችን መጠቀም.
6. የውሃ ጥበቃ ህጎችን ማጠናከር እና ማስፈጸም።

የኢትዮጵያ የውሃ ሃብት ውድ ነው። የዩትሮፊኬሽን ችግርን መከላከል የንጹህ ውሃ አቅርቦትን፣ የዓሣ ሀብትን እና የሀገሪቱን ስነ-ምህዳራዊ ጤንነት ለመጠበቅ ያስችላል። የዓለም አቀፍ ተቋማት የድጋፍ ቢደረግም፣ የአካባቢውን ተጨባጭ ሁኔታ ከግምት ውስጥ በማስገባት የሀገር ውስጥ መፍትሄዎችን ማፍለቅ ወሳኝ ነው።

በአጠቃላይ፣ ማዳበሪያን ወደ 'የሞቱ ዞኖች' የሚቀይረው ሂደት በኢትዮጵያ የውሃ አካላት ላይ ከፍተኛ ስጋት ይፈጥራል። ይህንን ችግር ለመከላከል የህብረተሰብ ንቃተ-ህሊና፣ የተሻለ የግብርና አሰራሮች እና ጠንካራ የፖሊሲ ድጋፍ ያስፈልጋል።

የኢትዮጵያ የጾም ልማድ እና የውሃ ጥበቃ

በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ የጾም ጊዜያት የሰው ልጅ የእንስሳትን ተዋፅኦ ከምግባቸው ያስወግዳል። ይህ የአኗኗር ዘይቤ በተዘዋዋሪ መንገድ ለተፈጥሮ እና ለእንስሳት ርህራሄን ያሳያል። የዚህ የጾም ወቅት የአመጋገብ ስርዓት ከጥራጥሬዎች እና አትክልቶች የበለፀገ በመሆኑ፣ የግብርና ምርትን አስፈላጊነት ያጎላል። ይሁን እንጂ፣ የግብርና ምርትን ለማሳደግ የሚውለው የማዳበሪያ መጠን እና አጠቃቀም፣ የውሃ አካላትን እንዳይበክል ጥንቃቄ ማድረግ ያስፈልጋል። የጾም ወቅት የንጹህ ተፈጥሮን አስፈላጊነት በማሰብ፣ የግብርና ልማትን ከውሃ ጥበቃ ጋር በማጣመር ላይ ማተኮር ይኖርብናል።