የእንስሳት ስቃይ፡ 'ሰብአዊ ግድያ' የሚባል ነገር የለም

በኢትዮጵያዊው የጾም ባህል ውስጥ፣ በተለይም በኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ክርስቲያን ዘንድ፣ የእንስሳትን ሥጋ ከመመገብ መቆጠብ የረጅም ጊዜ ወግ ነው። ይህ ወግ ለጾመ ቍርባን፣ ለትንሳኤ፣ ለደብረ ታቦር እና ለሌሎችም በዓላት ይዘልቃል። በዚህ ወቅት፣ አብዛኞቹ ኢትዮጵያውያን የእንስሳትን ምግብ ከመመገብ ይቆጠባሉ፤ ይልቁንም ከባቄላ፣ ከአተር፣ ከሽምብራ እና ከሌሎችም ጥራጥሬዎች የሚዘጋጁ ምግቦችን ይመገባሉ። ከእነዚህም ውስጥ ኃይል ሰጪው ሽሮ፣ ለምለም አትክልቶች እና የተለያዩ የእህል ውጤቶች ዋና ዋናዎቹ ናቸው። ይህ የጾም አኗኗር በጤናማ አመጋገብ ላይ ብቻ ሳይሆን፣ በምድር ላይ ባለን ኃላፊነት እና በሌሎች ህይዎት ባላቸው ፍጡራን ላይ ባለን አመለካከት ላይም ጥልቅ ተጽዕኖ ያሳድራል። እያደገ የመጣው የዓለም የሥጋ ፍጆታ እና የእንስሳት እርባታ ኢንዱስትሪ ግን ይህንን የጾም ባህል ብቻ ሳይሆን፣ የረጅም ጊዜ የሰው ልጅ ግንኙነትንም ከእንስሳት ጋር ጥያቄ ውስጥ ይጥለዋል። በተለይ “ሰብአዊ ግድያ” የሚባለውን ጽንሰ-ሐሳብ ስንመረምር፣ በውስጡ ያለውን ተቃርኖና የእንስሳትን ስቃይ መረዳት እንችላለን።

የጾም ባህል እና የእንስሳት መብት

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የጾም ቀናት በዓመት ከግማሽ በላይ የሚሆኑትን ይሸፍናሉ። ይህ ረጅም የጾም ወቅት ለብዙ ምዕመናን የእንስሳትን ሥጋ ከመመገብ መቆጠብ፣ ይልቁንም የጥራጥሬ እና የአትክልት ምግቦችን መመገብ ማለት ነው። ይህ ልማድ በጤናማ አመጋገብ ላይ ከፍተኛ አዎንታዊ ተጽዕኖ ከማሳደሩም በላይ፣ የሰው ልጅ ከእንስሳት ጋር ያለውን ግንኙነት በጥልቀት እንድናስብ ያደርገናል። በጾም ወቅት የሚመገቡት ሽሮ፣ አተር ወጥ፣ ምስር ወጥ እና የመሳሰሉት ምግቦች በፕሮቲን እና በሌሎች ንጥረ ነገሮች የበለፀጉ ናቸው። ይህ ደግሞ በግብርና ላይ የተመሰረተ የኢትዮጵያ ማህበረሰብን ተፈጥሯዊ የዕለት ተዕለት ህይወት የሚያሳይ ነው። ይሁን እንጂ፣ ከጾም ውጭ ባሉ ቀናት ውስጥ የሥጋ ፍጆታ መጨመር፣ በተለይም በከተሞች ውስጥ፣ የኢንዱስትሪ የእንስሳት እርባታን እና ተያያዥ ችግሮችን ያስፋፋል።

የአየር ንብረት ለውጥ እና የእንስሳት እርባታ

የእንስሳት እርባታ በዓለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ የካርበን ልቀት ምንጭ እንደሆነ ይታወቃል። በኢትዮጵያ ያሉ የከብት እርባታዎች፣ በተለይም በደረቅ ክልሎች፣ ለግጦሽ መሬት መመናመን እና ለውሃ እጥረት አስተዋፅኦ ያደርጋሉ። ይህ ደግሞ ቀደም ሲል በከፍተኛ ድርቅ ለሚሰቃዩ አካባቢዎች ተጨማሪ ጫና ይፈጥራል። የፕላኔቷን የሙቀት መጠን ከመቀነስ አንጻር ስንመለከተው፣ የእንስሳት ተዋፅኦን መቀነስ ወይም ማቆም ወሳኝ እርምጃ ነው።

“ሰብአዊ ግድያ”፡ ተቃርኖው ምንድነው?

"ሰብአዊ ግድያ" የሚለው ቃል ራሱ ተቃርኖ ነው። ግድያ ማለት ህይወት ማጥፋት ማለት ነው። "ሰብአዊ" የሚለው ቃል ደግሞ ርህራሄን፣ ቆንጆ አያያዝን እና ስቃይን ያለማድረስን ያመለክታል። ታዲያ እንዴት ነው ህይወትን ያለ ስቃይ ማጥፋት የሚቻለው? በኢንዱስትሪ የእንስሳት እርባታ ውስጥ፣ እንስሳት የሚኖሩት አሰቃቂ በሆኑ ሁኔታዎች ውስጥ ነው። በጠባብ ቦታዎች ተጨናንቀው፣ ተፈጥሯዊ ባህሪያቸውን መግለጽ ሳይችሉ፣ እና በመጨረሻም ለግድያ ወደሚገቡበት ቦታ ይጓጓዛሉ። ይህ ጉዞ እና የግድያው ሂደት ለእንስሳቱ ከፍተኛ ጭንቀት እና ስቃይ ያስከትላል።

“ህይወት ማጥፋት፣ በምን አይነት መንገድ ቢሆን፣ የህይወት መጥፋት ነው።”

የኢትዮጵያ የግብርና ተግዳሮቶች

በኢትዮጵያ ውስጥ፣ የግብርናው ዘርፍ አብዛኛው ህዝብ የኑሮ ምንጭ ነው። አርሶ አደሮች የከብት እርባታን ለምግብ፣ ለመጓጓዣ እና ለሌሎችም ፍላጎቶቻቸው ይጠቀማሉ። ይሁን እንጂ፣ የዘመናዊ የእንስሳት እርባታ ኢንዱስትሪ መስፋፋት፣ በተለይም በከተሞች ዙሪያ፣ የድሮውን የህይወት መንገድ እየቀየረ ነው። ይህ ደግሞ የእንስሳትን ስቃይ የሚያስከትሉ አዳዲስ ፈተናዎችን ይፈጥራል። የደረቅ የአየር ጠባይ፣ የውሃ እጥረት እና የግብርና መሬት መመናመን ለከብት እርባታዎች ተጨማሪ ጫና ይፈጥራሉ።

የቬጀቴሪያን እና የቪጋን አማራጮች

በኢትዮጵያ ውስጥ ያለው የጾም ባህል ለብዙዎች የቬጀቴሪያን አመጋገብን አስቀድሞ አስተዋውቋል። ይህ ደግሞ የቪጋን አመጋገብን ለመቀበል እንደ ጥሩ መሰረት ሊሆን ይችላል። የቪጋን አመጋገብ የእንስሳትን ምርቶች በሙሉ (ስጋ፣ ወተት፣ እንቁላል፣ ማር) ከመመገብ መቆጠብን ያካትታል። ይህ የአመጋገብ ስልት ለእንስሳት ርህራሄን ከማሳየት ባለፈ፣ ለጤና ጠቃሚ ሲሆን፣ ለከፍተኛ የካርበን ልቀት አስተዋፅኦ ከሚያደርገው የእንስሳት እርባታ ኢንዱስትሪም ራሳችንን እንጠብቃለን።

• የጥራጥሬ ምግቦች (ሽሮ፣ ምስር፣ አተር፣ ሽንብራ)
• የአትክልት ምግቦች (ከአረንጓዴ ቅጠሎች እስከ ሥር አትክልቶች)
• የእህል ውጤቶች (እንጀራ፣ ቆሎ፣ ዳቦ)
• የአልሞንድ ወተት፣ የአጃ ወተት እና የመሳሰሉት

የኢትዮጵያ ቬጋን ምግብ

የኢትዮጵያ ባህላዊ ምግቦች ብዙዎቹ በራሳቸው ቪጋን ናቸው። የጾም ጊዜያት የሚያሳዩን ይህንኑ ነው። ሽሮ ወጥ፣ ምስር ወጥ፣ አተር ወጥ፣ የድንች እና የካሮት ወጥ፣ ጎመን እና ሌሎችም አትክልቶች በቅመም ተዘጋጅተው ከእንጀራ ጋር ሲቀርቡ እጅግ ተወዳጅ ናቸው። እነዚህ ምግቦች በንጥረ-ምግብ የበለፀጉ እና ጤናማ ናቸው። የቪጋን አመጋገብን መከተል ማለት እነዚህን ባህላዊ ምግቦች በልዩነት መመገብ ማለት ነው።

የወደፊቱ መንገድ

“ሰብአዊ ግድያ” የሚለው ጽንሰ-ሐሳብ በውስጡ ያለውን ተቃርኖ መረዳት፣ የእንስሳትን ስቃይ በዘላቂነት ለመቀነስ ወሳኝ ነው። የኢትዮጵያ የጾም ባህል ለዚህ ጥሩ መሰረት ይሰጣል። ወደፊት፣ የቪጋን አመጋገብን ማበረታታት፣ የዘላቂ ግብርናን መርሆች መተግበር እና ስለ እንስሳት መብት ግንዛቤ ማሳደግ፣ ለተሻለ ዓለም እና ለተሻለ የሰው ልጅ-እንስሳት ግንኙነት አስተዋፅኦ ያደርጋል። በየቀኑ የምንመገበው ምግብ፣ የምንመርጠው የአኗኗር ዘይቤ፣ የፕላኔታችንን ሁኔታ እና የሌሎች ህይዎት ያላቸውን ፍጡራን ህይወት ይነካል።

የእንስሳት መብት እና የኢትዮጵያ ተስፋ

የእንስሳት መብት ጉዳይ በኢትዮጵያ ውስጥ እየተነሳ ያለ ጉዳይ ነው። የጾም ባህላችንን እንደ መሰረት በመጠቀም፣ የቪጋን አመጋገብን ማስተዋወቅ፣ ለእንስሳት ርህራሄን ማሳየት፣ እና የአካባቢን ተጽዕኖ መቀነስ እንችላለን። ይህ ደግሞ የኢትዮጵያን የግብርና ዘርፍ ዘላቂነት እንዲኖረው እና የህዝቡን ጤና እንዲያሻሽል ይረዳል።

የእንስሳት እርባታ እና የህብረተሰብ ጤና ተግዳሮቶች

በኢትዮጵያ የእንስሳት እርባታ የሀገሪቱን ኢኮኖሚ ከማሳደግ ባሻገር የህብረተሰብ ጤና ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳድራል። የከብቶች፣ የዶሮዎች እና የአሳማዎች የጅምላ እርባታ ለአካባቢ ብክለት አስተዋፅኦ ከማድረጉም በላይ ለተላላፊ በሽታዎች መስፋፋት ምቹ ሁኔታን ይፈጥራል። ለምሳሌ፣ የዶሮ እርባታ ከወፍ ጉንፋን (Avian Influenza) ጋር በተደጋጋሚ ተያይዞ ተገኝቷል፣ ይህም በሰዎች ላይም ከፍተኛ ጉዳት ሊያስከትል ይችላል።

የእንስሳት ቆሻሻ ውሃን ወደ ወንዞች እና የከርሰ ምድር ውሃ ውስጥ መለቀቁ የውሃ ምንጮችን ያረክሳል፣ ይህም ለተቅማጥ እና ለሌሎች የውሃ ወለድ በሽታዎች ተጋላጭነትን ይጨምራል። በተጨማሪም፣ የእንስሳት እርባታ የፀረ-ባክቴሪያ መድኃኒቶች (antibiotics) ከመጠን በላይ ጥቅም ላይ እንዲውል ያበረታታል፣ ይህም ለፀረ-ባክቴሪያ መድኃኒት መቋቋም (antimicrobial resistance) አስተዋፅኦ ያደርጋል፤ ይህ ደግሞ ለወደፊቱ የህክምና ዘርፍ ትልቅ ስጋት ነው።

• የእንስሳት ቆሻሻ ውሃ ብክለት.
• ለአንቲባዮቲክስ መቋቋም አስተዋፅኦ.
• የአየር ብክለት እና የሙቀት አማቂ ጋዞች ልቀት.
• ለአዳዲስ በሽታዎች መስፋፋት ምቹ ሁኔታ መፍጠር.

የኢትዮጵያ ባህላዊ ምግቦች እና የእንስሳት ስቃይ

በኢትዮጵያ በርካታ ባህላዊ ምግቦች የእንስሳት ተዋፅኦዎችን በስፋት ይጠቀማሉ። ምንም እንኳን የእንስሳት ስቃይ በቅርብ ጊዜ በተነሳው የቪጋኒዝም ንቅናቄ ትኩረት ቢያገኝም፣ ባህላዊ ምግቦቻችንን ከዚህ አዲስ እይታ አንጻር መመልከት ጠቃሚ ነው። ከበዓላት እና ከልዩ ልዩ አጋጣሚዎች ጋር ተያይዘው የሚቀርቡ የስጋ ምግቦች፣ እንዲሁም የዕለት ተዕለት ምግቦች የእንስሳት ደህንነትን በተመለከተ ጥያቄዎችን ያስነሳሉ።

የእንስሳት እርባታ ዘዴዎች፣ የትራንስፖርት ሁኔታዎች እና የጭካኔ አያያዝ በብዙዎች ዘንድ በቂ ትኩረት አያገኙም። የኢትዮጵያ የጾም ባህል የቬጀቴሪያን አመጋገብን በዓመት ውስጥ ለተወሰኑ ቀናት ቢያበረታታም፣ ይህ የጾም ወቅት ከእንስሳት መብት ጋር በቀጥታ የተገናኘ አይደለም። የዘላቂ እና የሞራል ምርጫዎችን ለማድረግ፣ ስለ የእንስሳት ህይወት አያያዝ ያለንን ግንዛቤ ማስፋት ይገባናል።

• የእንስሳት እርባታ ዘዴዎች.
• የእንስሳት መጓጓዣ እና አያያዝ.
• ለስጋ ፍጆታ የሚውሉ የእንስሳት ህይወት.
• የጾም ባህል እና የሞራል ምርጫዎች.

“የእንስሳትን ስቃይ መቀነስ የሞራል ግዴታ ብቻ ሳይሆን የህብረተሰብ ጤናን እና የአካባቢ ጥበቃን ለማረጋገጥም አስፈላጊ ነው።”