የእንስሳት እርባታ እውነተኛ ወጪ: ክፍያችን ስንት ነው?

በኢትዮጵያ የእንስሳት እርባታ ድጎማዎች የሚመነጩት ወጪዎች ከሚታዩት የገበያ ዋጋ እጅግ የላቁ ናቸው። ከፋሲካ ጾም ወቅት በፊትና በኋላ የሚታዩት የጥራጥሬ፣ የጥብስ እና የኢንጀራ ዋጋዎች በየጊዜው ቢለዋወጡም፣ የከብት እርባታን የሚደግፉ ድጎማዎች ግን በጸጥታ በጀት ላይ እና በተለይም በውሃ፣ በአፈር እና በአየር ንብረት ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳድራሉ። ይህ ጽሑፍ የእንስሳት እርባታን የሚደግፉ ድጎማዎች የሚያስከትሉትን ተደብቀው የሚገኙ ወጪዎች፣ በተለይም ለኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታዎች ትኩረት በመስጠት ያብራራል።

የሚታየው ዋጋ

ተደብቀው የሚገኙ ወጪዎች

የእንስሳት እርባታ፣ በተለይም የኢንዱስትሪ ደረጃው፣ ለከፍተኛ የአካባቢ ተጽዕኖዎች አስተዋጽኦ ያደርጋል። የከብቶች መኖ ለማምረት የሚያስፈልገው ከፍተኛ የውሃ መጠን፣ የግጦሽ መሬት መራቆት እና የከብቶች መጸዳጃ የሚያስከትሉት የውሃ ብክለት በኢትዮጵያ እንደ አፋር እና ሶማሌ ያሉ ክልሎች ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳድራሉ። እነዚህም የውሃ እጥረት እና የምግብ ዋስትና እጦት ያባብሳሉ። የግብርና ሚኒስቴር እንደገለጸው፣ ከግማሽ በላይ የሚሆነው የግብርና መሬት ለአፈር መራቆት ተጋልጧል።

የውሃ እጥረት እና ብክለት

በኢትዮጵያ የውሃ ሀብት አጠቃቀም ላይ የእንስሳት እርባታ ከፍተኛ ድርሻ አለው። አንድ ኪሎ ግራም የበሬ ሥጋ ለማምረት እስከ 15,000 ሊትር ውሃ እንደሚያስፈልግ ይገመታል። ይህ ደግሞ በውሃ እጥረት ለተጠቃች ሀገር ከፍተኛ ጫና ነው። በተጨማሪም፣ የከብቶች ፍግ እና የሽንት ውጤቶች ወደ ወንዞች እና የከርሰ ምድር ውሃ ሲቀላቀሉ ከፍተኛ የውሃ ብክለት ያስከትላሉ። ይህም የንጹህ ውሃ ምንጮችን የሚመጥን ሲሆን፣ በተለይ በገጠር አካባቢዎች ለሚኖሩ ማህበረሰቦች የጤና እክል ያመጣል።

የአፈር መራቆት እና የግጦሽ መሬት

በከፍተኛ የከብቶች ብዛት ምክንያት የሚፈጠረው ከመጠን በላይ የግጦሽ አግባብ የኢትዮጵያን በርካታ የግጦሽ መሬቶች እንዲራቆቱ አድርጓል። ይህ ደግሞ የአፈርን ለምነት በመቀነስ፣ የጎርፍ መከሰት አደጋን በመጨመር እና የባዮዳይቨርሲቲ (ባዮሎጂካል ልዩነት) እንዲቀንስ ያደርጋል። የዓለም ባንክ (World Bank) እንደገለጸው፣ በኢትዮጵያ የግብርና መሬት መራቆት በየዓመቱ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ዶላር ኪሳራ ያስከትላል።

ማን ምን ይከፍላል?

• **መንግሥት:** የውሃ አቅርቦት፣ የመሬት ጥገና፣ የጤና እንክብካቤ እና የጎርፍ መከላከል ፕሮጀክቶች ላይ በሚውለው ገንዘብ።
• **ህብረተሰብ:** የንጹህ ውሃ እጥረት፣ የጤና ችግሮች (በውሃ ወለድ በሽታዎች) እና የውሃ ዋጋ መጨመር።
• **ገበሬዎች:** ለም መሬት መጥፋት፣ የውሃ እጥረት እና ድርቅ ለሚያስከትለው የሰብል ውድመት።
• **ወደፊት ትውልዶች:** እየተባባሰ የሚሄደው የአየር ንብረት ለውጥ እና የተሟጠጠ የተፈጥሮ ሀብት።

የእፅዋት ተኮር አማራጭ: የኢትዮጵያ የጾም ምግቦች

በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የጾም ጊዜያት የሚያከብሩት እምነት፣ በርካታ የሀገሪቷን ህዝብ ወደ እፅዋት ተኮር አመጋገብ ይመራል። ይህ የጾም አኗኗር፣ ከሚታየው የኢኮኖሚ ጥቅም በተጨማሪ፣ ለጤና እና ለአካባቢ እጅግ ጠቃሚ ነው። ሽንብራ፣ አተር፣ ምስር፣ ባቄላ እና የተለያዩ አትክልቶች የኢትዮጵያ የጾም ምግቦች ዋነኛ አካል ናቸው። እነዚህ ምግቦች ከእንስሳት ተኮር ምግቦች ጋር ሲነጻጸሩ እጅግ አነስተኛ ውሃ ይፈልጋሉ፣ የካርበን አሻራቸው ዝቅተኛ ሲሆን፣ ለአፈር ለምነትም አስተዋጽኦ ያደርጋሉ።

“የኢትዮጵያ የጾም ምግቦች ለጤናም ሆነ ለአካባቢ ጥበቃ የተሻለ አማራጭ ናቸው።”

የፋሲካ ወቅት እና የኢንጀራ

ፋሲካ ከመድረሱ በፊት የሚጾሙት ሳምንታት፣ በኢትዮጵያ ለብዙዎች የዕለት ተዕለት የጾም ምግብ የሆነውን ኢንጀራን እና ተያያዥ ምግቦችን ያካትታል። ጤፍ፣ አጃ እና ስንዴን የሚያካትተው የኢንጀራ ምርት፣ ከከብት እርባታ ጋር ሲነጻጸር እጅግ አነስተኛ ውሃ እና መሬት ይፈልጋል። የጤፍ እርሻ በተለይ በኢትዮጵያ የአየር ንብረት ሁኔታዎች ላይ ተመሥርቶ የሚደረግ በመሆኑ፣ ለአካባቢ ተስማሚ ነው። የኢንጀራ ምርት እና ፍጆታን ማበረታታት፣ የውሃ እጥረትን ለመቀነስ እና የአካባቢን ጤንነት ለማሻሻል ይረዳል።

ፍትሐዊ ዋጋ ስንሰጥ ምን ይለወጣል?

የአለም ጤና ድርጅት (WHO) እንደሚያስገነዝበው፣ የውሃ ብክለት እና የከብት እርባታ ተያያዥነት ያላቸው በሽታዎች በህዝብ ጤና ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳድራሉ። የእንስሳት እርባታን የሚደግፉ ድጎማዎችን በማስወገድ እና የእፅዋት ተኮር ምግቦችን በመደገፍ፣ መንግሥታት የህዝብ ጤና ወጪዎችን ሊቀንሱ ይችላሉ። ይህም የህክምና አገልግሎት ላይ የሚወጣውን ገንዘብ ወደ ሌሎች የልማት ዘርፎች ለማዛወር ያስችላል።

የግብርና ፖሊሲ ለውጥ

የኢትዮጵያ መንግሥት የግብርና ፖሊሲዎችን በማሻሻል፣ የእንስሳት እርባታን የሚደግፉ ድጎማዎችን በመቀነስ፣ ለዘላቂ የግብርና ስራዎች፣ ለጥራጥሬ ምርት እና ለአነስተኛ ገበሬዎች ብድርና ድጋፍ ማድረግ ይኖርበታል። ይህ ደግሞ የሀገሪቱን የምግብ ዋስትና በማጠናከር፣ የውሃ እጥረትን በመቀነስ እና የአካባቢን ጤንነት በማሻሻል የኢትዮጵያ የኢኮኖሚ እድገት እንዲፋጠን ያደርጋል።

የእለት ተዕለት ምርጫችን

እያንዳንዱ ግለሰብ፣ በየቀኑ የሚመገበው ምግብ ምርጫ፣ በአካባቢ እና በኢኮኖሚ ላይ ተጽዕኖ አለው። የእፅዋት ተኮር ምግቦችን፣ በተለይም የኢትዮጵያን የጾም ምግቦችን፣ የጥራጥሬ ውጤቶችን እና የአካባቢን አትክልቶች መምረጥ፣ የውሃ ፍጆታን ይቀንሳል፣ የካርበን አሻራን ይቀንሳል እንዲሁም የዘላቂ የግብርና ስራዎችን ይደግፋል። የፋሲካ ወቅት ብቻ ሳይሆን፣ ዓመቱን ሙሉ የዚህን አይነት የአመጋገብ ስርዓት መከተል ለሀገራችን እና ለልጆቻችን የተሻለች ምድርን ለማስረከብ ይረዳል።