የዱር እንስሳት መብቶች፡ ምን እን கடємо, ምንስ አን கடємо?

በኢትዮጵያ፣ በተለይም በኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን አስተምህሮ መሠረት፣ የጾም ጊዜያት የሥጋን ፍላጎት በመግታት መንፈሳዊነትን ከፍ ለማድረግ የሚደረግ የትሩፋት ወቅት ነው። በዚህ ወቅት፣ ብዙ ምዕመናን ከእንስሳት ተዋጽኦዎች መራቅን ይመርጣሉ። ይህ ወግ፣ የዱር እንስሳትን ጨምሮ የሌሎች ሕይወት ያላቸውን ፍጡራን መብቶችና ክብር በተመለከተ ጥልቅ የሞራል ጥያቄዎችን ያስነሳል። እንጀራ፣ ሽሮ እና ምስርን መሰል የጾም ምግቦች በብዛት የሚታዩበትና አርሶ አደሩ ማኅበረሰብ ተፈጥሮን የሚጋራበት አገር እንደመሆናችን መጠን፣ የዱር እንስሳት መብት ጉዳይ ከእምነታችን፣ ከባህላችን እና ከኑሮአችን ጋር በቅርበት የተሳሰረ ነው።

የጾም ወግ እና የሞራል ግዴታ

የኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የጾም ትምህርቶች፣ የእንስሳትን ስጋ ከመመገብ መቆጠብን ብቻ ሳይሆን፣ ለሌሎች ፍጡራን ርህራሄንና መከባበርን ያበረታታሉ። ይህ ስሜት የዱር እንስሳትንም ያጠቃልላል። ምንም እንኳን የጾም ወቅት ከእንስሳት ተዋጽኦዎች መራቅን ቢያበረታታም፣ የዱር እንስሳት መብት ጉዳይ ከዚህም የሰፋ ነው። የዱር እንስሳትን እንደ የራሳችን ፍላጎት ወይም ጥቅም ለማዋል ያለንን መብት መመርመር ይገባናል።

የእንስሳት ሕይወት ክብር

የዱር እንስሳት የራሳቸው የሕይወት መንገድ፣ የራሳቸው ፍላጎት እና የራሳቸው ሥነ-ምህዳራዊ ሚና አላቸው። በኢትዮጵያ ያሉ እንደ የገላዳ ዝንጀሮ (Gelada baboon)፣ ዋልያ (Walia ibex) እና የኢትዮጵያ ተኩላ (Ethiopian wolf) ያሉ እንስሳት የሀገራችን የዱር እንስሳት መገኛ ናቸው። እነዚህ እንስሳት መኖሪያቸውን ሲያጡ፣ ሲታደኑ ወይም በሰው እንቅስቃሴ ምክንያት ሲሰቃዩ፣ እኛም የሞራል ኃላፊነት አለብን። የሕይወት ክብር ለማንኛውም ፍጡር ይገባዋል።

“የዱር እንስሳት የራሳቸው የሕይወት መንገድ፣ የራሳቸው ፍላጎት እና የራሳቸው ሥነ-ምህዳራዊ ሚና አላቸው።”

የአየር ንብረት ለውጥና የዱር እንስሳት

በኢትዮጵያ የምናስተውለው የአየር ንብረት ለውጥ፣ በተለይም ድርቅ እና የዝናብ መዛባት፣ የዱር እንስሳትን ህልውና በቀጥታ ያሰጋዋል። የውሃና የምግብ እጥረት፣ መኖሪያቸው መመናመን፣ የዱር እንስሳትን ለተጨማሪ አደጋ ያጋልጣቸዋል። ለምሳሌ፣ የኢትዮጵያን ተራራማ አካባቢዎች የሚኖሩ እንስሳት፣ የሙቀት መጠን ሲጨምርና ተፈጥሯዊ መኖሪያቸው ሲጠፋ፣ ወደ ከፍተኛ ቦታዎች ለመዛወር ይገደዳሉ። ይህ ደግሞ ከሌሎች ዝርያዎች ጋር የፉክክርና የጥቃት እድልን ይጨምራል።

የአርሶ አደሩ ማኅበረሰብና የዱር እንስሳት

በኢትዮጵያ አርሶ አደሩ ማኅበረሰብ የዱር እንስሳትን በተለያዩ መንገዶች ያጋጥማል። አንዳንድ ጊዜ የሰብል ጥፋት ሊያደርሱ ይችላሉ፣ ይህም የገበሬውን ኑሮ ያሳስባል። ነገር ግን፣ የዱር እንስሳትን መግደል ወይም ማጥቃት መፍትሄ አይደለም። ይልቁንም፣ ከእንስሳቱ ጋር ተስማምቶ የመኖር ስልቶችን ማፈላለግ ይገባል። ለምሳሌ፣ በሰብል ዙሪያ አጥር መሥራት፣ የዱር እንስሳትን የሚከላከል የግብርና ቴክኖሎጂ መጠቀም፣ ወይም የዱር እንስሳት ወደ ሰፈራ እንዳይመጡ የሚያስችሉ የቦታ አጠቃቀም ዕቅዶችን ማውጣት።

ምን እን கடємо? ምንስ አን கடємо?

የዱር እንስሳት መብት በተመለከተ፣ የሞራል ጥያቄው ግልጽ ነው። እነርሱን ህመም እንዳይሰማቸው፣ እንዳይሰቃዩ፣ እና ተፈጥሯዊ መኖሪያቸው እንዳይጠፋ ማድረግ የእኛ ግዴታ ነው። ይህ ማለት ግን፣ የዱር እንስሳትን ልክ እንደ የቤት እንስሳት መመልከት አለብን ማለት አይደለም። የዱር እንስሳት ነጻነታቸውን ይገባቸዋል።

1. የዱር እንስሳትን ማደን ወይም መግደልን መቃወም፤
2. የዱር እንስሳትን መኖሪያ የሚቀንሱ ወይም የሚያበላሹ እንቅስቃሴዎችን መቃወም፤
3. በአየር ንብረት ለውጥ ምክንያት ለሚደርሰው ጉዳት የዱር እንስሳትን የመቋቋም አቅም ማሳደግ፤
4. የዱር እንስሳትን ህመምና ስቃይ ለመቀነስ የሚደረጉ ጥረቶችን መደገፍ፤
5. የዱር እንስሳትን የህይወት ክብር ማክበር።

የእኛ የሞራል ኃላፊነት

የዱር እንስሳትን በተመለከተ የምንወስደው እርምጃ፣ የኢትዮጵያንም ሆነ የዓለምን ሥነ-ምህዳር ለመጠበቅ ወሳኝ ነው። የጾም ወጋችን፣ የዕለት ተዕለት ምግባችን፣ እና የእምነታችን መሠረቶች፣ የዱር እንስሳትን ጨምሮ ለሁሉም ሕይወት ያላቸው ፍጡራን ክብር የመስጠት አስፈላጊነትን ያስገነዝቡናል። የዕለት ተዕለት ምግባችን፣ በተለይም እንጀራ፣ ሽሮ፣ ምስር እና ሌሎች ጥራጥሬዎችን ያካተተ፣ ከእንስሳት ተዋጽኦዎች ይልቅ ለዱር እንስሳትና ለአካባቢ ጥበቃ የተሻለ ምርጫ ሊሆን ይችላል።

የወደፊት ተስፋ

የዱር እንስሳት መብት ጉዳይ ውስብስብ ቢሆንም፣ የኢትዮጵያ ባህል፣ እምነት እና ተፈጥሮአዊ ቅርስ ጥበቃን ያበረታታል። የጾም ወጋችንን፣ የዕለት ተዕለት ምግባችንን፣ እና ለአካባቢ ያለንን አክብሮት በማቀናጀት፣ ለዱር እንስሳት የተሻለ የወደፊት ተስፋ መፍጠር እንችላለን። የኢንጀራ፣ የሽሮና የጥራጥሬ ምግቦች ምርጫ፣ ለዱር እንስሳት መብት ጥበቃ የሚደረግ አስተዋጽኦ ነው።

የአርሶ አደሩ ተሳትፎ

አርሶ አደሩ ማኅበረሰብ የዱር እንስሳትን ከማጥፋት ይልቅ፣ ከእነርሱ ጋር ተስማምቶ የመኖር መንገዶችን እንዲማር እና እንዲተገብር ድጋፍ ያስፈልገዋል። የትምህርት ፕሮግራሞች፣ የቴክኖሎጂ ሽግግር፣ እና የገበሬ ማኅበራት ማጠናከር የዱር እንስሳትን ለመጠበቅ ወሳኝ ናቸው። የኢትዮጵያ የግብርና ልማት የዱር እንስሳትን ስነ-ምህዳር እንዳያሳጣን ጥንቃቄ ማድረግ ይገባል።

ማጠቃለያ

የዱር እንስሳት መብት ጉዳይ ከእምነት፣ ከባህል፣ እና ከኑሮአችን ጋር በቅርበት የተሳሰረ ነው። የጾም ወጋችንን፣ የዕለት ተዕለት ምግባችንን (እንጀራ፣ ሽሮ፣ ምስር) እና ለአካባቢ ያለንን አክብሮት በማቀናጀት፣ የዱር እንስሳትን ክብርና ህልውና መጠበቅ እንችላለን። ይህም ለኢትዮጵያ መጪው ትውልድ የብዝሃ-ሕይወት ጥበቃን ማረጋገጥ ነው።