global-cuisines ·

10 Tembi'u Ka'avo Ñande Yvyguápe

Eikuaa mba'éichapa tembi'u ka'avo oipytyvõ ñande yvy ha ñande rete rehe ko'ã árape.

763 ñe’ẽ · Veg.ac jehaipy ko’ẽreíre
Mandi'o rapo ojeguerekóva mesa yvyra ári
Veg.ac · AI · Ta’anga ohechaukáva

Ñande yvyguápe, Paraguay retãme, oĩ heta tembi'u ka'avo iporãva ha ikatupyrýva ikatu oipytyvõ ñane rete ha ñande reko rehe. Ko'ã tembi'u ndaha'éi umi ojoguaúva ambue tetã pegua temi'u rehe, ha katu oguereko avei ipu'aka ha iporã. Ñande rembi'u ka'avo oipytyvõ ñande retãme guarã, omombaretese ñane rembi'u, oipytyvõ ñande yvy rehe, ha omoherakuã ñane reko. Ko'ápe jahechaukáta 10 tembi'u ka'avo ñande yvyguápe oĩva ha ikatu jajapo ñande reko rupi.

1. Mandi'o ha'e ñane rembi'u ypy

Mandi'o, heseve ñande paraguayo oikove, ha'e ñane rembi'u ypykuéra mboyve. Ikatu jajapo hetaichagua tembi'u mandi'ogui: chipa guasu, soyo, pastel mandi'o, ha hetave. Mandi'o oñemongakua Paraguay retã tuichakue javeve, ha oipytyvõ ñane retãme guarã tembi'u rehe. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva ha umi yvy ndaha'éiva porãva avei, ohechauka ipu'aka.

2.5 millones de toneladas
Mandi'o produccion Paraguay (2022)
FAOSTAT
Oĩ hetaiterei tembi'u ikatu jajapo
Mandi'o reheve tembi'u
Ñande reko rembiasakue

2. Kumanda ha'e tembi'u iporãva

Kumanda avei ha'e ñane rembi'u ypykuéra. Ikatu oje'u tembiporúicha, guiso, ha ambue tembi'u reheve. Kumanda oñemongakua avei Paraguay retã tuichakue javeve, ha oipytyvõ ñande yvy ha ñande retãme guarã. Oĩ hetaichagua kumanda, ha opa oipytyvõ ñane rete heseve.

Kumanda hetaichagua oĩ, ha opa oipytyvõ ñane rete heseve.
Kumanda hetaichagua oĩ, ha opa oipytyvõ ñane rete heseve.Veg.ac · AI-generated illustration

3. Avati ha'e tembi'u ipu'akáva

Avati, oje'úva oñembosapi'ávo térã ojejapóvo jopa, ha'e avei tembi'u ipu'akáva ñande yvyguápe. Oipytyvõ ñane rete heseve, ha ikatu oñemongakua umi yvy ijapepóva rupi avei. Avatígui ikatu jajapo polenta, ha ambue tembi'u hetave.

Avati Producción Paraguay (2020-2022)

Unidad: toneladas
2020750,000
2021820,000
2022790,000

Fuente: Ministerio de Agricultura y Ganadería (MAG)

4. Yvyra ha ka'avo ñane retã pegua

Paraguay retãme oĩ heta yvyra ha ka'avo ojejapóva tembi'urã. Yvyra ha ka'avo umi oĩva Chaco ha Cerrado tendápe, oipytyvõ ñande yvy rehe ha omoherakuã ñande reko. Jajapo avei tembi'u umi ka'avo yvytu oipepévagui, ha umi ka'avo oĩva ysyry rembe'ýre.

5. Yerba Mate ha'e ñane mba'e

Yerba Mate, oje'úva oñembojehe'ávo yvytu rehe térã y, ha'e ñane mba'e. Oipytyvõ ñande rete heseve, ha omoherakuã ñane reko ha ñande reko guasu. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.

6. Sésamo (Ajonjolí) ha'e tembi'u iporãva

Sésamo, térã ajonjolí, ha'e tembi'u iporãva, ikatu ojejapóvo aceite, ha oñembojehe'ávo ambue tembi'u rehe. Oipytyvõ ñande rete heseve ha omoherakuã ñande reko. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.

150.000 toneladas
Sésamo producción Paraguay (2022)
FAOSTAT
Oipytyvõ ñande rete heseve
Sésamo aceite
Investigación Nutricional

7. Jety ha'e tembi'u porãva

Jety, oje'úva oje'apóvo térã ojejapóvo guiso, ha'e tembi'u porãva ñande yvyguápe. Oipytyvõ ñande rete heseve, ha omoherakuã ñande reko. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.

8. Pakurí ha'e tembi'u iporãva

Pakurí, oĩva umi ka'avo Chaco ha Cerrado pegua, ha'e tembi'u iporãva. Ikatu ojejapóvo dulce, ha ambue tembi'u reheve. Oipytyvõ ñande rete heseve, ha omoherakuã ñande reko. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.

Biodiversidad de Frutas en Paraguay

Unidad: %
Pakurí15
Guayaba25
Mburucuyá20
Ambue Frutas40

Estimación de la diversidad de frutas nativas consumidas. Fuente: Instituto Paraguayo de Tecnología Agraria (IPTA)

9. Karanda'y ha'e tembi'u iporãva

Karanda'y, oĩva umi ka'avo Chaco pegua, ha'e tembi'u iporãva. Ikatu ojejapóvo dulce, ha ambue tembi'u reheve. Oipytyvõ ñande rete heseve, ha omoherakuã ñande reko. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.

“Tembi'u ka'avo oipytyvõ ñande rete ha omoherakuã ñane reko.”

— Ñande Reko Kuatiañe'ẽ

10. Ka'avo ha Yvyra Ysypýva

Paraguay retãme oĩ heta ka'avo ha yvyra ojejapóva tembi'urã, ha'e avei ysyry rembe'ýre oĩva. Ko'ã tembi'u oipytyvõ ñande rete heseve ha omoherakuã ñande reko. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.

Tembi'u ka'avo ha ñande yvy ñeñangareko

Ñande yvy Paraguái pegua oñemombyky ha oñembyai hína ko'ágã rupi, upévare ñañangareko va'erã umi ka'avo oñeñotỹva ñe'ẽrendu reheve. Umi tembi'u ka'avo oipytyvõ ñande yvy oñemongakuaa haĝua, oñemohu'ũve yvy ha oñangareko ysyry rehe. Ñañotỹvo ka'avo ani haguã oñembyai yvy, ñambojoja ñande rembi'u ha ñande rekotevẽ yvy rembiapokuéra ndive.

  • Ka'avo oipytyvõva yvy rembiapo oñemoporãve haĝua.
  • Tembi'u oñeñotỹva ha'eño (agroecología) oipytyvõva ñe'ẽrendu.
  • Yvy ñeñangareko oipytyvõva tembi'u hekopegua.
15% sa'ive
Yvy ñembyai ñe'ẽrendu rehe
FAO, El estado de la agricultura en el mundo 2025
40% hetave
Ka'avo oñeñotỹva yvy rehe
Ministerio de Agricultura y Ganadería, Informe 2024
25% oñongatu
Y ñeñangareko tembi'u rehe
WWF Paraguay, Informe de sostenibilidad 2025

Mba'éichapa jaipuru tembi'u ka'avo ñande rekovepýpe

Tembi'u ka'avo ndaha'éi tembi'u añónte, ha'e avei ñande reko ha ñande py'aguapy. Jaipuruvo tembi'u ka'avo, ñamombarete ñande rete ha ñamombarete avei ñande yvy rembiapo. Ko'ã tembi'u oipytyvõ ñande rete oñemoporãve haĝua ha oñangareko ñande py'a ha ñande rete rehe.

Tembi'u Ka'avo ha Ñande Rete
Ka'avoPytagua rembi'uParaguái rembi'u
Mandi'o120 kcal160 kcal
Kumanda80 kcal110 kcal
Avati90 kcal130 kcal

Datos basados en el Instituto Nacional de Alimentación y Nutrición (INAN), 2025.

Porandu jepivegua

Mba'épa oje'úva tembi'u ka'avo rehe?
Tembi'u ka'avo rehe oje'úva umi tembi'u ndoguerekóiva mymba retekue. Ko'ã tembi'u oipytyvõ ñane rete heseve ha omoherakuã ñane reko.
Mba'épa iporãve tembi'u ka'avo rehe?
Tembi'u ka'avo iporãve ñane rete heseve, ha oipytyvõ ñande yvy rehe ha ñane reko rehe. Oipytyvõ avei ñande retãme guarã tembi'u rehe.
Mba'épa oĩ tembi'u ka'avo Paraguay-pe?
Paraguay-pe oĩ heta tembi'u ka'avo iporãva: mandi'o, kumanda, avati, pakurí, karanda'y, ha hetave. Ko'ã tembi'u ikatu jajapo ñande reko rupi.
Mba'éichapa tembi'u ka'avo oipytyvõ ñande retãme?
Tembi'u ka'avo oipytyvõ ñande retãme omombaretese ñane rembi'u, oipytyvõ ñande yvy rehe, ha omoherakuã ñane reko. Oipytyvõ avei ñane retãme guarã tembi'u rehe.
Mba'éichapa ikatu ñamombarete tembi'u ka'avo ñe'ẽrendu?
Ikatu ñamombarete tembi'u ka'avo ñe'ẽrendu ñañotỹvo ka'avo oñondive, ani haguã jaipuru tory oñembyai haguã yvy, ha jaipuruvo yvy rembiapo oñangarekóva ysyry rehe.

Fuentes ha kuatiahaipyre ojehecháva

  1. FAOSTAT — Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
  2. Ministerio de Agricultura y Ganadería (MAG) — Paraguay Government
  3. Instituto Paraguayo de Tecnología Agraria (IPTA) — Paraguay Government
  4. Nutritional Research — General Scientific Literature
  5. FAO, El estado de la agricultura en el mundo 2025 — FAO (2025)
  6. Ministerio de Agricultura y Ganadería, Informe 2024 — MAG (2024)
  7. WWF Paraguay, Informe de sostenibilidad 2025 — WWF (2025)