10 Tembi'u Ka'avo Ñande Yvyguápe
Eikuaa mba'éichapa tembi'u ka'avo oipytyvõ ñande yvy ha ñande rete rehe ko'ã árape.

Ñande yvyguápe, Paraguay retãme, oĩ heta tembi'u ka'avo iporãva ha ikatupyrýva ikatu oipytyvõ ñane rete ha ñande reko rehe. Ko'ã tembi'u ndaha'éi umi ojoguaúva ambue tetã pegua temi'u rehe, ha katu oguereko avei ipu'aka ha iporã. Ñande rembi'u ka'avo oipytyvõ ñande retãme guarã, omombaretese ñane rembi'u, oipytyvõ ñande yvy rehe, ha omoherakuã ñane reko. Ko'ápe jahechaukáta 10 tembi'u ka'avo ñande yvyguápe oĩva ha ikatu jajapo ñande reko rupi.
1. Mandi'o ha'e ñane rembi'u ypy
Mandi'o, heseve ñande paraguayo oikove, ha'e ñane rembi'u ypykuéra mboyve. Ikatu jajapo hetaichagua tembi'u mandi'ogui: chipa guasu, soyo, pastel mandi'o, ha hetave. Mandi'o oñemongakua Paraguay retã tuichakue javeve, ha oipytyvõ ñane retãme guarã tembi'u rehe. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva ha umi yvy ndaha'éiva porãva avei, ohechauka ipu'aka.
2. Kumanda ha'e tembi'u iporãva
Kumanda avei ha'e ñane rembi'u ypykuéra. Ikatu oje'u tembiporúicha, guiso, ha ambue tembi'u reheve. Kumanda oñemongakua avei Paraguay retã tuichakue javeve, ha oipytyvõ ñande yvy ha ñande retãme guarã. Oĩ hetaichagua kumanda, ha opa oipytyvõ ñane rete heseve.

3. Avati ha'e tembi'u ipu'akáva
Avati, oje'úva oñembosapi'ávo térã ojejapóvo jopa, ha'e avei tembi'u ipu'akáva ñande yvyguápe. Oipytyvõ ñane rete heseve, ha ikatu oñemongakua umi yvy ijapepóva rupi avei. Avatígui ikatu jajapo polenta, ha ambue tembi'u hetave.
Avati Producción Paraguay (2020-2022)
Fuente: Ministerio de Agricultura y Ganadería (MAG)
4. Yvyra ha ka'avo ñane retã pegua
Paraguay retãme oĩ heta yvyra ha ka'avo ojejapóva tembi'urã. Yvyra ha ka'avo umi oĩva Chaco ha Cerrado tendápe, oipytyvõ ñande yvy rehe ha omoherakuã ñande reko. Jajapo avei tembi'u umi ka'avo yvytu oipepévagui, ha umi ka'avo oĩva ysyry rembe'ýre.
5. Yerba Mate ha'e ñane mba'e
Yerba Mate, oje'úva oñembojehe'ávo yvytu rehe térã y, ha'e ñane mba'e. Oipytyvõ ñande rete heseve, ha omoherakuã ñane reko ha ñande reko guasu. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.
6. Sésamo (Ajonjolí) ha'e tembi'u iporãva
Sésamo, térã ajonjolí, ha'e tembi'u iporãva, ikatu ojejapóvo aceite, ha oñembojehe'ávo ambue tembi'u rehe. Oipytyvõ ñande rete heseve ha omoherakuã ñande reko. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.
7. Jety ha'e tembi'u porãva
Jety, oje'úva oje'apóvo térã ojejapóvo guiso, ha'e tembi'u porãva ñande yvyguápe. Oipytyvõ ñande rete heseve, ha omoherakuã ñande reko. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.
8. Pakurí ha'e tembi'u iporãva
Pakurí, oĩva umi ka'avo Chaco ha Cerrado pegua, ha'e tembi'u iporãva. Ikatu ojejapóvo dulce, ha ambue tembi'u reheve. Oipytyvõ ñande rete heseve, ha omoherakuã ñande reko. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.
Biodiversidad de Frutas en Paraguay
Estimación de la diversidad de frutas nativas consumidas. Fuente: Instituto Paraguayo de Tecnología Agraria (IPTA)
9. Karanda'y ha'e tembi'u iporãva
Karanda'y, oĩva umi ka'avo Chaco pegua, ha'e tembi'u iporãva. Ikatu ojejapóvo dulce, ha ambue tembi'u reheve. Oipytyvõ ñande rete heseve, ha omoherakuã ñande reko. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.
“Tembi'u ka'avo oipytyvõ ñande rete ha omoherakuã ñane reko.”
10. Ka'avo ha Yvyra Ysypýva
Paraguay retãme oĩ heta ka'avo ha yvyra ojejapóva tembi'urã, ha'e avei ysyry rembe'ýre oĩva. Ko'ã tembi'u oipytyvõ ñande rete heseve ha omoherakuã ñande reko. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.
Tembi'u ka'avo ha ñande yvy ñeñangareko
Ñande yvy Paraguái pegua oñemombyky ha oñembyai hína ko'ágã rupi, upévare ñañangareko va'erã umi ka'avo oñeñotỹva ñe'ẽrendu reheve. Umi tembi'u ka'avo oipytyvõ ñande yvy oñemongakuaa haĝua, oñemohu'ũve yvy ha oñangareko ysyry rehe. Ñañotỹvo ka'avo ani haguã oñembyai yvy, ñambojoja ñande rembi'u ha ñande rekotevẽ yvy rembiapokuéra ndive.
- Ka'avo oipytyvõva yvy rembiapo oñemoporãve haĝua.
- Tembi'u oñeñotỹva ha'eño (agroecología) oipytyvõva ñe'ẽrendu.
- Yvy ñeñangareko oipytyvõva tembi'u hekopegua.
Mba'éichapa jaipuru tembi'u ka'avo ñande rekovepýpe
Tembi'u ka'avo ndaha'éi tembi'u añónte, ha'e avei ñande reko ha ñande py'aguapy. Jaipuruvo tembi'u ka'avo, ñamombarete ñande rete ha ñamombarete avei ñande yvy rembiapo. Ko'ã tembi'u oipytyvõ ñande rete oñemoporãve haĝua ha oñangareko ñande py'a ha ñande rete rehe.
| Ka'avo | Pytagua rembi'u | Paraguái rembi'u |
|---|---|---|
| Mandi'o | 120 kcal | 160 kcal |
| Kumanda | 80 kcal | 110 kcal |
| Avati | 90 kcal | 130 kcal |
Datos basados en el Instituto Nacional de Alimentación y Nutrición (INAN), 2025.
Porandu jepivegua
Mba'épa oje'úva tembi'u ka'avo rehe?
Mba'épa iporãve tembi'u ka'avo rehe?
Mba'épa oĩ tembi'u ka'avo Paraguay-pe?
Mba'éichapa tembi'u ka'avo oipytyvõ ñande retãme?
Mba'éichapa ikatu ñamombarete tembi'u ka'avo ñe'ẽrendu?
Fuentes ha kuatiahaipyre ojehecháva
- FAOSTAT — Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
- Ministerio de Agricultura y Ganadería (MAG) — Paraguay Government
- Instituto Paraguayo de Tecnología Agraria (IPTA) — Paraguay Government
- Nutritional Research — General Scientific Literature
- FAO, El estado de la agricultura en el mundo 2025 — FAO (2025)
- Ministerio de Agricultura y Ganadería, Informe 2024 — MAG (2024)
- WWF Paraguay, Informe de sostenibilidad 2025 — WWF (2025)