global-cuisines ·

10 Tembi'u Ka'avo Ñande Yvyguápe

Eikuaa umi tembi'u ka'avo rehegua ikatupyrýva ha iporãva oipytyvõva ñane retãme guarã, omombaretese ñane rembi'u ha ñande reko.

553 ñe’ẽ · Veg.ac jehaipy ko’ẽreíre
Mandi'o rapo ojeguerekóva mesa yvyra ári
Veg.ac · AI-generated illustration

Ñande yvyguápe, Paraguay retãme, oĩ heta tembi'u ka'avo iporãva ha ikatupyrýva ikatu oipytyvõ ñane rete ha ñande reko rehe. Ko'ã tembi'u ndaha'éi umi ojoguaúva ambue tetã pegua temi'u rehe, ha katu oguereko avei ipu'aka ha iporã. Ñande rembi'u ka'avo oipytyvõ ñande retãme guarã, omombaretese ñane rembi'u, oipytyvõ ñande yvy rehe, ha omoherakuã ñane reko. Ko'ápe jahechaukáta 10 tembi'u ka'avo ñande yvyguápe oĩva ha ikatu jajapo ñande reko rupi.

1. Mandi'o ha'e ñane rembi'u ypy

Mandi'o, heseve ñande paraguayo oikove, ha'e ñane rembi'u ypykuéra mboyve. Ikatu jajapo hetaichagua tembi'u mandi'ogui: chipa guasu, soyo, pastel mandi'o, ha hetave. Mandi'o oñemongakua Paraguay retã tuichakue javeve, ha oipytyvõ ñane retãme guarã tembi'u rehe. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva ha umi yvy ndaha'éiva porãva avei, ohechauka ipu'aka.

2.5 millones de toneladas
Mandi'o produccion Paraguay (2022)
FAOSTAT
Oĩ hetaiterei tembi'u ikatu jajapo
Mandi'o reheve tembi'u
Ñande reko rembiasakue

2. Kumanda ha'e tembi'u iporãva

Kumanda avei ha'e ñane rembi'u ypykuéra. Ikatu oje'u tembiporúicha, guiso, ha ambue tembi'u reheve. Kumanda oñemongakua avei Paraguay retã tuichakue javeve, ha oipytyvõ ñande yvy ha ñande retãme guarã. Oĩ hetaichagua kumanda, ha opa oipytyvõ ñane rete heseve.

Kumanda hetaichagua oĩ, ha opa oipytyvõ ñane rete heseve.
Kumanda hetaichagua oĩ, ha opa oipytyvõ ñane rete heseve.Veg.ac · AI-generated illustration

3. Avati ha'e tembi'u ipu'akáva

Avati, oje'úva oñembosapi'ávo térã ojejapóvo jopa, ha'e avei tembi'u ipu'akáva ñande yvyguápe. Oipytyvõ ñane rete heseve, ha ikatu oñemongakua umi yvy ijapepóva rupi avei. Avatígui ikatu jajapo polenta, ha ambue tembi'u hetave.

Avati Producción Paraguay (2020-2022)

Unit: toneladas
2020750,000
2021820,000
2022790,000

Fuente: Ministerio de Agricultura y Ganadería (MAG)

4. Yvyra ha ka'avo ñane retã pegua

Paraguay retãme oĩ heta yvyra ha ka'avo ojejapóva tembi'urã. Yvyra ha ka'avo umi oĩva Chaco ha Cerrado tendápe, oipytyvõ ñande yvy rehe ha omoherakuã ñande reko. Jajapo avei tembi'u umi ka'avo yvytu oipepévagui, ha umi ka'avo oĩva ysyry rembe'ýre.

5. Yerba Mate ha'e ñane mba'e

Yerba Mate, oje'úva oñembojehe'ávo yvytu rehe térã y, ha'e ñane mba'e. Oipytyvõ ñande rete heseve, ha omoherakuã ñane reko ha ñande reko guasu. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.

6. Sésamo (Ajonjolí) ha'e tembi'u iporãva

Sésamo, térã ajonjolí, ha'e tembi'u iporãva, ikatu ojejapóvo aceite, ha oñembojehe'ávo ambue tembi'u rehe. Oipytyvõ ñande rete heseve ha omoherakuã ñande reko. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.

150.000 toneladas
Sésamo producción Paraguay (2022)
FAOSTAT
Oipytyvõ ñande rete heseve
Sésamo aceite
Investigación Nutricional

7. Jety ha'e tembi'u porãva

Jety, oje'úva oje'apóvo térã ojejapóvo guiso, ha'e tembi'u porãva ñande yvyguápe. Oipytyvõ ñande rete heseve, ha omoherakuã ñande reko. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.

8. Pakurí ha'e tembi'u iporãva

Pakurí, oĩva umi ka'avo Chaco ha Cerrado pegua, ha'e tembi'u iporãva. Ikatu ojejapóvo dulce, ha ambue tembi'u reheve. Oipytyvõ ñande rete heseve, ha omoherakuã ñande reko. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.

Biodiversidad de Frutas en Paraguay

Unit: %
Pakurí15
Guayaba25
Mburucuyá20
Ambue Frutas40

Estimación de la diversidad de frutas nativas consumidas. Fuente: Instituto Paraguayo de Tecnología Agraria (IPTA)

9. Karanda'y ha'e tembi'u iporãva

Karanda'y, oĩva umi ka'avo Chaco pegua, ha'e tembi'u iporãva. Ikatu ojejapóvo dulce, ha ambue tembi'u reheve. Oipytyvõ ñande rete heseve, ha omoherakuã ñande reko. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.

Tembi'u ka'avo oipytyvõ ñande rete ha omoherakuã ñane reko.

Ñande Reko Kuatiañe'ẽ

10. Ka'avo ha Yvyra Ysypýva

Paraguay retãme oĩ heta ka'avo ha yvyra ojejapóva tembi'urã, ha'e avei ysyry rembe'ýre oĩva. Ko'ã tembi'u oipytyvõ ñande rete heseve ha omoherakuã ñande reko. Oñemongakua avei umi tenda yvy porãva rehe, ha oipytyvõ ñande retãme guarã tembi'u rehe.

Frequently asked questions

Mba'épa oje'úva tembi'u ka'avo rehe?
Tembi'u ka'avo rehe oje'úva umi tembi'u ndoguerekóiva mymba retekue. Ko'ã tembi'u oipytyvõ ñane rete heseve ha omoherakuã ñane reko.
Mba'épa iporãve tembi'u ka'avo rehe?
Tembi'u ka'avo iporãve ñane rete heseve, ha oipytyvõ ñande yvy rehe ha ñane reko rehe. Oipytyvõ avei ñande retãme guarã tembi'u rehe.
Mba'épa oĩ tembi'u ka'avo Paraguay-pe?
Paraguay-pe oĩ heta tembi'u ka'avo iporãva: mandi'o, kumanda, avati, pakurí, karanda'y, ha hetave. Ko'ã tembi'u ikatu jajapo ñande reko rupi.
Mba'éichapa tembi'u ka'avo oipytyvõ ñande retãme?
Tembi'u ka'avo oipytyvõ ñande retãme omombaretese ñane rembi'u, oipytyvõ ñande yvy rehe, ha omoherakuã ñane reko. Oipytyvõ avei ñane retãme guarã tembi'u rehe.
Mba'épa iporãve tembi'u ka'avo rehe?
Tembi'u ka'avo iporãve ñane rete heseve, ha oipytyvõ ñande yvy rehe ha ñande reko rehe. Oipytyvõ avei ñande retãme guarã tembi'u rehe.

Sources & further reading

  1. FAOSTATFood and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
  2. Ministerio de Agricultura y Ganadería (MAG)Paraguay Government
  3. Instituto Paraguayo de Tecnología Agraria (IPTA)Paraguay Government
  4. Nutritional ResearchGeneral Scientific Literature