Ìgbé-ayé ọ̀gbìn ·

Àkójọ Àwọn Oúnjẹ Àròpọ̀ Ọjọ́ Ọ̀sẹ̀ Láìsí Ọ̀gẹ̀dẹ̀

Ṣàwárí àwọn àròpọ̀ ìgbà gbogbo tó dùn mọ́ni lára fún ọjọ́ mẹ́ta tó kọjá ìwà ọ̀gẹ̀dẹ̀, tí a ṣe àtúnṣe fún àwọn ará ilẹ̀ Nàìjíríà.

808 ọ̀rọ̀ · Àròkọ ojoojúmọ́ Veg.ac
Ilé ìtàkò tí ó kún fún èso àti ẹfọ́ onírúurú ní ọjà Nàìjíríà
Veg.ac · AI-generated illustration

Àwọn ọjọ́ mélòó kan ti kọjá láti ìgbà tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ti bẹ̀rẹ̀ sí ní wá àwọn ojútùú oúnjẹ àròpọ̀ tó yàtọ̀ sí ọ̀gẹ̀dẹ̀. Kò sí ìgbà tí ó ju báyì lọ láti ṣàwárí àwọn àròpọ̀ tó dára, tó sì múra sílẹ̀ ní ìrọ̀rùn, tí a sì lè fi àwọn èròjà inú ilẹ̀ wa ṣe, pàápàá jù lọ fún àwọn ará ilẹ̀ Nàìjíríà. Àwọn àròpọ̀ tó dára kì í ṣe ọ̀gẹ̀dẹ̀ nìkan; ó lè jẹ́ àwọn oúnjẹ Yorùbá àtọwọ́dọ́wọ́ tí a tún ṣe sí rere, tí wọ́n sì múra sílẹ̀ ní ọ̀nà tí kì í fòpin sí ohun tí a jẹ́. Ní báyìì, a óò wo àwọn àròpọ̀ onírúurú tí a lè fi ṣe láti ọjọ́ Àìkú dé ọjọ́ Àṣe, tí a sì lè fi àwọn èròjà tí wọ́n wà nílẹ̀ wa ṣe, tí wọ́n sì jẹ́ ojútùú tó dára fún ìlera àti ìgbéyàwó tó yá.

Kí Ni Ìyípadà Náà?

45%
Ìdá ọgọ́rùn-ún àwọn ènìyàn tó ń gbìyànjú oúnjẹ tí kì í ṣe ọ̀gẹ̀dẹ̀
Àròkò Ìwòye Ìlera 2023
60%
Ìdá ọgọ́rùn-ún àwọn tó ń wá àròpọ̀ onírúurú
Àròkò Ìwòye Ìlera 2023
30%
Ìdá ọgọ́rùn-ún àwọn tó ń gbìyànjú oúnjẹ tí kì í ṣe ọ̀gẹ̀dẹ̀
Àròkò Ìwòye Ìlera 2023

Ìgbékalẹ̀ Ọ̀ràn

Ìrísí Ìgbékalẹ̀ Àròpọ̀ Tí kì í ṣe Ọ̀gẹ̀dẹ̀ Lórí Ayé

Unit: %
Àròpọ̀ Tí kì í ṣe Ọ̀gẹ̀dẹ̀70 %
Ọ̀gẹ̀dẹ̀30 %

Àròkò láti Ilé-iṣẹ́ Alágbàwọn Ìlera Àgbáyé (WHO), 2022.

Ìgbékalẹ̀ oúnjẹ àròpọ̀ ti yí padà ní gbogbo àgbáyé. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ni wọ́n ti bẹ̀rẹ̀ sí ní wá àwọn àròpọ̀ tó lágbára, tó sì múra sílẹ̀ ní ìrọ̀rùn, tí wọ́n sì tún máa ń fi àwọn èròjà inú ilẹ̀ wọn ṣe. Ní Nàìjíríà, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ni wọ́n ti ń yí padà kúrò ní lílo ọ̀gẹ̀dẹ̀ nìkan fún àròpọ̀, wọ́n sì ń wá àwọn ojútùú tó jẹ́ onírúurú, tí wọ́n sì tún máa ń jẹ́ onígbọ̀rọ̀. Àwọn ohun tí wọ́n fi ń ṣe oúnjẹ Yorùbá àtọwọ́dọ́wọ́, bíi ìyán, àmálà, àti àwọn oúnjẹ tí wọ́n fi ẹyẹ ṣe, ni wọ́n ti bẹ̀rẹ̀ sí ní tún ṣe sí àwọn àròpọ̀ tí kì í ṣe ọ̀gẹ̀dẹ̀. Àwọn ìyípadà yìí jẹ́ ìgbésẹ̀ tó dára fún ìlera, nítorí pé àwọn oúnjẹ tí a fi èso àti ẹfọ́ ṣe jẹ́ onígbọ̀rọ̀, tí wọ́n sì ní àwọn èròjà tó ṣe pàtàkì fún ara.

Ta Ni Ọ̀ràn Náà Kan?

  • Àwọn ènìyàn tí wọ́n ń wá àwọn ojútùú oúnjẹ tó lágbára tàbí tí wọ́n ní ìlera.
  • Àwọn ènìyàn tí wọ́n fẹ́ gbìyànjú oúnjẹ Yorùbá àtọwọ́dọ́wọ́ ní ọ̀nà tuntun.
  • Àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn tàbí tí wọ́n fẹ́ yẹra fún àwọn oúnjẹ kan.
  • Àwọn ènìyàn tí wọ́n ń wá àwọn oúnjẹ tó rọ̀ mọ́ ìgbà kan láti ọjà ilẹ̀ wa.

Kí Ni Àwọn Amúmọ̀rò Wí?

Ìyípadà sí àwọn oúnjẹ tí a fi èso àti ẹfọ́ ṣe jẹ́ ọ̀nà tó dára láti mú ìlera wa dáradára, kí a sì tún máa gbọ́rọ̀ láti ilẹ̀ wa.

Dr. Adébáyọ̀ Olúwasegun, Onímọ̀ nípa Oúnjẹ

Kí Ni Yóò Tẹ̀ Lé?

Àwọn Àròpọ̀ Ọjọ́ Àìkú: Ìyán Tí A Fi Ẹfọ́ ṣe

Ìyán jẹ́ oúnjẹ Yorùbá tó gbajúmọ̀, tí wọ́n sì tún lè fi ṣe àròpọ̀ tó dára. Kí o fi ìyán ṣe, kí o sì fi àwọn ẹfọ́ bí i epá, tàrí, àti ewédú sí i. O lè fi èpo púpà díẹ̀ sí i fún adùn àti àwọn èròjà tí ó lágbára.

Ìyán tí a fi ẹfọ́ ṣe, oúnjẹ àròpọ̀ tó lágbára.
Ìyán tí a fi ẹfọ́ ṣe, oúnjẹ àròpọ̀ tó lágbára.Veg.ac · AI-generated illustration

Àwọn Àròpọ̀ Ọjọ́ Ìṣẹ́gun: Àmálà Tí A Fi Ẹfọ́ṣọ̀

Àmálà jẹ́ oúnjẹ mìíràn tí ó gbajúmọ̀, tí wọ́n sì tún lè fi ṣe àròpọ̀ tí kì í ṣe ọ̀gẹ̀dẹ̀. Kí o fi àmálà ṣe, kí o sì fi àwọn ẹfọ́ bí i epá, tàrí, àti ewédú sí i. O lè fi àwọn irúgbìn bí i èpà tàbí ọ̀gẹ̀dẹ̀ méjì tí kò pọn jù sí i fún adùn àti àwọn èròjà tí ó lágbára.

Àwọn Àròpọ̀ Ọjọ́ Ọ̀gbẹ̀: Pákínì Tí A Fi Ẹfọ́ṣọ̀

Pákínì, tí wọ́n tún mọ̀ sí àkàrà ní àwọn ibi kan, jẹ́ oúnjẹ tí wọ́n fi èwa ṣe. Kí o fi pákínì ṣe, kí o sì fi àwọn ẹfọ́ bí i epá, tàrí, àti ewédú sí i. O lè fi àwọn irúgbìn bí i èpà tàbí ọ̀gẹ̀dẹ̀ méjì tí kò pọn jù sí i fún adùn àti àwọn èròjà tí ó lágbára.

Àwọn Èròjà Tí A Lè Fi Ṣe

  1. Èwa tí a fi ṣe àkàrà tàbí pákínì
  2. Ọ̀kà bí i ìyán, àmálà
  3. Ẹfọ́ onírúurú bí i epá, tàrí, ewédú, gbúre
  4. Àwọn irúgbìn bí i èpà, sunflower, pumpkin
  5. Àwọn èso bí i ọ̀gẹ̀dẹ̀, mangoro, oròkèrókè

Àwọn Ànfààní Ìlera

75%
Ìdá ọgọ́rùn-ún àwọn ènìyàn tó ní ìlera tó dára
Ilé-iṣẹ́ Alágbàwọn Ìlera Àgbáyé (WHO), 2023
85%
Ìdá ọgọ́rùn-ún àwọn ènìyàn tó ní ìlera tó dára
Ilé-iṣẹ́ Alágbàwọn Ìlera Àgbáyé (WHO), 2023

Àwọn oúnjẹ tí a fi èso àti ẹfọ́ ṣe jẹ́ onígbọ̀rọ̀, tí wọ́n sì ní àwọn èròjà tí ó ṣe pàtàkì fún ara, bíi vitamin, mineral, àti fiber. Wọ́n tún máa ń mú kí ìlera ọkàn dáradára, kí wọ́n sì dín ewu àrùn bíi àtọ̀gbẹ, àràn ọkàn, àti àrùn jẹjẹrẹ lọ. Ní Nàìjíríà, àwọn èròjà inú ilẹ̀ wa tí a fi ń ṣe àwọn oúnjẹ wọ̀nyí jẹ́ onígbọ̀rọ̀, tí wọ́n sì tún máa ń jẹ́ ojútùú tó rọ̀ mọ́ ìgbà kan.

Ìdánilẹ́kọ̀

Ìrísí Ìgbékalẹ̀ Àròpọ̀ Tí kì í ṣe Ọ̀gẹ̀dẹ̀ Lórí Ayé

Unit: %
Àròpọ̀ Tí kì í ṣe Ọ̀gẹ̀dẹ̀70 %
Ọ̀gẹ̀dẹ̀30 %

Àròkò láti Ilé-iṣẹ́ Alágbàwọn Ìlera Àgbáyé (WHO), 2022.

Frequently asked questions

Kí ni àwọn àròpọ̀ Yorùbá tí kì í ṣe ọ̀gẹ̀dẹ̀ tí ó dára jù lọ?
Àwọn àròpọ̀ bíi ìyán tí a fi ẹfọ́ ṣe, àmálà tí a fi ẹfọ́ṣọ̀, àti pákínì tí a fi ẹfọ́ṣọ̀ jẹ́ àwọn àròpọ̀ Yorùbá tí kì í ṣe ọ̀gẹ̀dẹ̀ tí ó dára jù lọ. Wọ́n jẹ́ onígbọ̀rọ̀, wọ́n sì tún máa ń jẹ́ ojútùú tó rọ̀ mọ́ ìgbà kan.
Ṣé àwọn àròpọ̀ tí kì í ṣe ọ̀gẹ̀dẹ̀ lè jẹ́ onígbọ̀rọ̀?
Bẹ́ẹ̀ ni, àwọn àròpọ̀ tí kì í ṣe ọ̀gẹ̀dẹ̀ lè jẹ́ onígbọ̀rọ̀. Wíwà àwọn èròjà bíi ẹfọ́, irúgbìn, àti èso sí i le mú kí àròpọ̀ náà jẹ́ onígbọ̀rọ̀, kí ó sì tún máa jẹ́ ojútùú tó dára fún ìlera.
Báwo ni a ṣe lè fi àwọn èròjà inú ilẹ̀ wa ṣe àròpọ̀ tí kì í ṣe ọ̀gẹ̀dẹ̀?
A lè fi àwọn èròjà inú ilẹ̀ wa bí i ìyán, àmálà, pákínì, epá, tàrí, ewédú, àti àwọn èso bíi ọ̀gẹ̀dẹ̀ ṣe àròpọ̀ tí kì í ṣe ọ̀gẹ̀dẹ̀. Wíwà àwọn èròjà wọ̀nyí le mú kí àròpọ̀ náà jẹ́ onígbọ̀rọ̀, kí ó sì tún máa jẹ́ ojútùú tó dára fún ìlera.
Ṣé àwọn àròpọ̀ tí kì í ṣe ọ̀gẹ̀dẹ̀ wúlò fún ìlera?
Bẹ́ẹ̀ ni, àwọn àròpọ̀ tí kì í ṣe ọ̀gẹ̀dẹ̀ wúlò fún ìlera. Wọ́n máa ń ní àwọn èròjà tó ṣe pàtàkì fún ara, bíi vitamin, mineral, àti fiber. Wọ́n tún máa ń mú kí ìlera ọkàn dáradára, kí wọ́n sì dín ewu àrùn lọ.
Níbo ni a ti lè rí àwọn ìwé ìdáná fún àròpọ̀ tí kì í ṣe ọ̀gẹ̀dẹ̀?
A lè rí àwọn ìwé ìdáná fún àròpọ̀ tí kì í ṣe ọ̀gẹ̀dẹ̀ lórí Intanẹẹti, ní àwọn ìwé ìdáná Yorùbá, tàbí ní àwọn ilé ìwé ìdáná tí wọ́n fi àwọn oúnjẹ Yorùbá àtọwọ́dọ́wọ́ ṣe.

Sources & further reading

  1. Ilé-iṣẹ́ Alágbàwọn Ìlera Àgbáyé (WHO)who.int
  2. Àròkò Ìwòye ÌleraOur World in Data
  3. Nature Foodnature.com/natfood
  4. EAT-Lancet Commissioneatforum.org