Ìtọ́sọ́nà fún àwọn olùbẹ̀rẹ̀: Àwọn ohun èlò oúnjẹ Nàìjíríà tí ó jẹ́ 100% Vegan tí o lè dánwò lónìí

Bí o bá ń wá àwọn ohun èlò oúnjẹ Nàìjíríà tí ó jẹ́ 100% vegan tí o lè dánwò lónìí, o wà ní ibi tó tọ́. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú àwọn oúnjẹ ìbílẹ̀ wa ni ó jẹ́ ẹlẹ́yà-ọ̀pọ̀lọpọ̀, tí ó sì jẹ́ pé láìsí ẹran tàbí àwọn ohun tí ó ti ara ẹranko wá, wọ́n ṣì kún fún adùn àti àwọn èròjà tí ó ń ṣara lóore. Ìtọ́sọ́nà yìí yóò ràn ọ́ lọ́wọ́ láti mọ àwọn ohun èlò tí ó wà nílẹ̀ wa láti bẹ̀rẹ̀ ìrìn-àjò ìlera rẹ, nípa lílo àwọn ohun ọ̀gbìn bíi ẹ̀wà, ẹ̀gúsí, àti àwọn ẹ̀fọ́ onírúurú tí a lè rí ní gbogbo ọjà ní Nàìjíríà. Gẹ́gẹ́ bí ìròyìn láti ọ̀dọ̀ Food and Agriculture Organization (FAO) ti fi hàn, àwọn ohun ọ̀gbìn wọ̀nyí kò kàn pèsè oúnjẹ nìkan, wọ́n tún jẹ́ àwọn ohun èlò tó rọrùn láti rà tí ó sì wà lárọ̀ọ́wọ́tó fún gbogbo ìdílé. Nípa yíyàn àwọn ohun ọ̀gbìn wọ̀nyí, o ń ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn àgbẹ̀ àdúgbò, ó sì ń jẹ́ kí oúnjẹ rẹ túbọ̀ ní ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ adùn àti ẹ̀mí.

Àwọn oúnjẹ vegan kò kàn nípa yíyẹra fún ẹran nìkan, ó jẹ́ ọ̀nà láti jẹun ní ọ̀nà tí ó ń gbé àyíká wa lárugẹ pẹ̀lú. Gẹ́gẹ́ bí ìròyìn láti ọ̀dọ̀ IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change), yíyípadà sí oúnjẹ tí ó dá lórí ohun ọ̀gbìn jẹ́ ọ̀nà pàtàkì láti dín ìpalára tí àwọn iṣẹ́-ọ̀gbìn ń ṣe sí àyíká kù. Nípa yíyàn láti jẹ oúnjẹ tí ó jẹ́ 100% vegan, o ń ṣe ìtìlẹ́yìn fún àwọn àgbẹ̀ àdúgbò tí wọ́n ń gbin àwọn ohun ọ̀gbìn tí ó ní ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ oúnjẹ ara, kí o sì tún ríi pé o ń jẹ oúnjẹ tí kò ní àwọn èròjà tí ó lè fa àìsàn ọkàn tàbí àìsàn ìtọ̀ ṣúgà tí ó wọ́pọ̀ láwùjọ ní àkókò yìí.

Bẹ̀rẹ̀ níhìn-ín: Kí ni oúnjẹ vegan?

Oúnjẹ vegan jẹ́ èyí tí kò ní ẹran, ẹja, ẹyin, tàbí ọ̀yà ẹran bíi wàrà, bọ̀tà, tàbí oyin. Ní ilẹ̀ Nàìjíríà, a ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun ọ̀gbìn tí ó jẹ́ orísun amuaradagba (protein) àti vitamin tó dára fún ara. Fún àpẹẹrẹ, ẹ̀wà, ẹ̀gúsí, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀fọ́ ewébẹ̀ wa ni ó kún fún àwọn èròjà wọ̀nyí. Ìlànà oúnjẹ vegan rọrùn láti tẹ̀lé nítorí pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ oúnjẹ wa, bíi àkàrà, mọ́ínmọ́ín, àti ẹ̀fọ́ rírò, ni a lè ṣè láìsí lílo ẹran tàbí ẹja, nípa rírọ́pò wọn pẹ̀lú olú (mushrooms) tàbí àwọn ẹ̀wà onírúurú. Ìwádìí láti ọ̀dọ̀ Our World in Data ti fi hàn pé àwọn ohun ọ̀gbìn bíi ẹ̀wà ní àǹfààní ńlá láti pèsè amuaradagba tí ó yẹ fún ara, ó sì tún jẹ́ ọ̀nà tó dín ìnáwó kù. Nígbà tí o bá ń dánwò, o lè lo olú láti rọ́pò ẹran nínú ẹ̀fọ́, nítorí ó ní adùn tó jọra, tí ó sì ń jẹ́ kí ọbẹ̀ rẹ rí bíi èyí tí ó wà ní àṣà ìbílẹ̀ pẹ̀lú àwọn èròjà tó lẹ́mìí.

Kò sí àìní láti bẹ̀rù pé oúnjẹ rẹ yóò kùnà ní adùn. Nípa lílo àwọn ohun èlò bíi ata gbigbẹ, alubọ́sa, àti àwọn èròjà ìbílẹ̀ bíi irú, o lè mú kí adùn oúnjẹ rẹ túbọ̀ wọ̀lú. Gẹ́gẹ́ bí àjọ WHO (World Health Organization) ti sọ, jíjẹ àwọn ohun ọ̀gbìn gẹ́gẹ́ bí ẹ̀wà, ẹ̀fọ́, àti èso ń dín ewu àwọn àìsàn tí kì í ràn kù. Nípa yíyọ àwọn ohun tí ó ti ara ẹranko wá kúrò, o ń jẹ oúnjẹ tí ó ní ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ vitamin àti okun (fiber) tí ó ń ran ìfun lọ́wọ́ láti ṣiṣẹ́ dáadáa, èyí tí ó jẹ́ kókó pàtàkì fún ìlera gbogboogbò. Pẹ̀lú èyí, lílo irú nínú ẹ̀fọ́ rírò kò kìkì pé ó ń fi adùn kún un, ó tún jẹ́ ọ̀nà àṣà láti fi ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ adùn sí oúnjẹ láìnílò ẹran. Àwọn ọ̀nà ìsèyí kò kìkì pé ó ń ṣara lóore, ó tún ń jẹ́ kí oúnjẹ Nàìjíríà túbọ̀ wọ́pọ̀ fún gbogbo ènìyàn láìka ohun tí wọ́n ń jẹ sí.

Àwọn ohun èlò oúnjẹ Nàìjíríà tí ó jẹ́ 100% vegan tí o lè dánwò lónìí: Àwọn ìpìlẹ̀

• Ẹ̀wà: Ìpìlẹ̀ amuaradagba fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé ní Nàìjíríà.
• Ẹ̀gẹ́: Ohun èlò tí ó kún fún carbohydrate tí ó lè jẹ́ àdídùn tàbí kíkọ̀.
• Ẹ̀fọ́: Bíi ẹ̀fọ́ tẹ̀tẹ̀, ẹ̀fọ́ ẹ̀gúsí (láìsí ẹran), àti ẹ̀fọ́ ilé.
• Ọ̀dẹ̀: Ohun èlò tí ó wọ́pọ̀ tí ó sì ń fún ni ní agbára.
• Àlùbọ́sà àti Ata: Ìpìlẹ̀ àdùn fún gbogbo oúnjẹ Nàìjíríà.

Àwọn ìbéèrè tó wọ́pọ̀

Ọ̀pọ̀ èèyàn ni ó máa ń béèrè bóyá wọn yóò ní agbára tó bá jẹ́ pé wọn kò jẹ ẹran mọ́, ṣùgbọ́n ìdáhùn rẹ̀ ni pé, àwọn ohun èlò bíi ẹ̀wà, ẹ̀gúsí, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ irúgbìn mìíràn ní gbogbo nǹkan tí ara nílò láti lágbára. Gẹ́gẹ́ bí àjọ WHO ti sọ, oúnjẹ tí ó dá lórí ohun ọ̀gbìn ní gbogbo ohun ẹ̀ròjà tí ó ṣe pàtàkì fún ìlera tó péye, láìsí àìní fún ẹran. Ẹ̀wà nìkan jẹ́ orísun amuaradagba tí ó lágbára, tí ó sì jẹ́ pé nígbà tí a bá fi jẹ àgbàdo tàbí iṣu, ó ń fún ara ní gbogbo èròjà amino acid tí ó nílò. Kò sí àìní láti ṣàníyàn nípa àìsí ẹran, nítorí àwọn ohun ọ̀gbìn wọ̀nyí kún fún agbára tí ó ń jẹ́ kí ara rẹ máa ṣiṣẹ́ dáadáa ní gbogbo ọjọ́. Ní ti àwọn tí ó ń wá 'vegan nigerian food recipes', mímọ̀ pé ẹ̀gúsí, ẹ̀wà, àti ẹ̀rẹ̀gẹ̀dẹ́ kún fún àwọn ẹ̀ròjà amuaradagba tí ó ṣe pàtàkì fún ìdàgbàsókè iṣan ara jẹ́ ìdánilójú pé o lè gbé ìgbé ayé alágbára láìjẹ ẹran rí. Àjọ FAO tún tẹnu mọ́ ọn pé àwọn irúgbìn wọ̀nyí kì í ṣe pé wọ́n wà ní ìrọ̀rùn láti rí gbà nìkan, wọ́n tún jẹ́ àwọn oúnjẹ tí ó ní ìwọ̀n ẹ̀ròjà tí ara ń béèrè láti mú kí ọkàn àti ara wà ní ipò gíga.

Àwọn ìwádìí láti ọ̀dọ̀ Our World in Data fi hàn pé àwọn ohun ọ̀gbìn bíi ẹ̀wà àti ẹ̀gúsí kò kàn ní amuaradagba nìkan, wọ́n tún ní àwọn ohun èlò mìíràn bíi irin (iron) àti zinc tí ó ṣe pàtàkì fún ìlera ara. Fún àwọn tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ kára, oúnjẹ vegan tí ó dá lórí àwọn oúnjẹ ìbílẹ̀ Nàìjíríà lè fún ọ ní agbára tí ó pẹ́ títí. Òtítọ́ ni pé, ọ̀pọ̀ àwọn eléré ìdárayá àti àwọn tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ kára ń yípadà sí oúnjẹ tí ó dá lórí ohun ọ̀gbìn nítorí pé ó ń ràn wọ́n lọ́wọ́ láti tètè bọ́ lọ́wọ́ rírẹ̀, ó sì ń mú kí ara wọn lágbára sí i láìsí àwọn ohun tí ó lè fa àìsàn tí ó wà nínú ẹran tí ó ti pẹ́ jù.

Ètò ọ̀sẹ̀ àkọ́kọ́ fún olùbẹ̀rẹ̀

1. Ọjọ́ Ajé: Ẹ̀wà àti dodo (ọ̀dẹ̀ dídín).
2. Ọjọ́ Ìṣẹ́gun: Ẹ̀gẹ́ àti ẹ̀fọ́ rírò (láìsí ẹran).
3. Ọjọ́ Rúbọ: Ìrẹsì àti ẹ̀fọ́ ẹ̀gúsí (ẹ̀gúsí, ata, àti ẹ̀fọ́).
4. Ọjọ́ Aìkú: Ẹ̀wà olèlé (ẹ̀wà tí wọ́n lọ̀ tí wọ́n sì sè).
5. Ọjọ́ Ẹtì: Ẹ̀gẹ́ àti obe ata (tí wọ́n fi ẹ̀fọ́ tàbí olú ṣe).
6. Ọjọ́ Àbámẹ́ta: Àkàrà àti kókó.
7. Ọjọ́ Àìkú: Ìrẹsì àti ẹ̀wà (waakye) pẹ̀lú ọ̀dẹ̀.

“Jíjẹ oúnjẹ tí ó wá láti inú ọ̀gbìn jẹ́ ọ̀nà kan tí ó dára jù lọ láti dín ewu àrùn kù ní àwùjọ wa.”

Àwọn ohun tí ó yẹ kí o yẹra fún

Àwọn ìgbésẹ̀ tó kàn