Àríyànjiyàn onígbàgbọ́ lòdì sí oko ẹranko ilé-iṣẹ́

Àròjinlẹ̀ náà ní ṣókí

Ìṣàkóso

Ìjọba nínú ìtumọ̀ Jẹ́nẹ́sísì jẹ́ ìgbẹ́kẹ̀lé, kì í ṣe àṣẹ. Ohun tí a fi lélẹ̀ lè jẹ́ ìlòkúlò.

Ohun ìní ń béèrè ojúṣe

Ìwòye òfin gbogbogbòò ti àṣà ni pé ohun ìní ẹranko ń dá ojúṣe ìtọ́jú, èyí sì ni kí a fi ṣe ìwà òdì lẹ́ṣẹ̀ tipẹ́tipẹ́ kí ire ẹranko tó di ọ̀ràn ìṣèlú.

Lòdì sí ilé-iṣẹ́, fún oko

Iṣẹ́ àgbẹ̀ ẹranko tí a fi sínú ilé jẹ́ ìtàn ìṣọ̀kan: díẹ̀, àwọn iṣẹ́ ńláńlá, àwọn àgbẹ̀ adehun tí kò ní òmìnira púpọ̀, àti àwọn àgbègbè ìgbèríko tí a ti sọ di ahoro.

Ìwà

Ìfàmọ́ra sí ìwà òdì lásán jẹ́ àníyàn onígbàgbọ́ tipẹ́tipẹ́ kí ó tó di ti onígbọ̀wọ̀ — Kant, Burke àti Scruton gbogbo wọn sọ ìpele kan náà.

Ìṣàkóso, kì í ṣe àṣẹ

Ìtúmọ̀ ẹ̀sìn-onígbàgbọ́ tó lágbára jù lọ fọn ọ̀ràn náà ni Matthew Scully's Dominion. Scully, akọ̀wé ọ̀rọ̀ fún Ààrẹ George W. Bush, jiyàn pé ìjọba jẹ́ àṣẹ ìtọ́jú àti pé ìfi ẹranko sínú ilé ilé-iṣẹ́ jẹ́ ìdàpọ̀ rẹ̀ — ìlò agbára lórí aláìlágbára nítorí pé wọ́n jẹ́ aláìlágbára. Ìyẹn jẹ́ àníyàn onígbàgbọ́ ní ọ̀nà ìbílẹ̀. Ìkàwé kan náà farahàn láti inú àwọn àṣà: ohun tí a fi lélẹ̀ lè lò ṣùgbọ́n kò lè jẹ́ ìbàjẹ́ tàbí ìlòkúlò. Àpótí oyún, nínú èyí tí ẹlẹ́dẹ̀ abo kò lè yí padà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà ayé rẹ̀, ṣòro láti ṣàpèjúwe gẹ́gẹ́ bí ìtọ́jú lábẹ́ ìkàwé ìgbẹ́kẹ̀lé.

Ìwé kanna wà nínú gbogbo àwọn àṣà: ohun tí a fi lélẹ̀ lè lò, ṣùgbọ́n kò gbọdọ̀ jẹ́ dídánù tàbí ìlòkulò. Àpótí ọmọ-inú ẹran, nínú èyí tí abo ẹlẹ́dẹ̀ kò lè yí padà fún ọ̀pọ̀ jù lọ igba ayé rẹ̀ tí ó ń so, ó ṣòro láti pe ní àbójútó lábẹ́ èyíkéyìí ìwé ìtọ́kùn.

Ọ̀nà ìmọ̀-ọgbọ́n: Ojúṣe Scruton

Roger Scruton, tí kì í ṣe ọ̀rẹ́ ẹ̀kọ́ ẹ̀tọ́ ẹranko, jiyàn nínú Animal Rights and Wrongs pé bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹranko kò lè ní ẹ̀tọ́, àwa ní ojúṣe sí wọn — ojúṣe ìbọ̀wọ̀, ìyọ́nú àti ìtọ́jú tí ó dìde láti ipò wa, kì í ṣe láti ẹ̀bẹ̀ wọn. Ó sọ kedere pé iṣẹ́ àgbẹ̀ ẹranko alágbára ń ru ojúṣe wọ̀nyí mọ́ra bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò ru ẹ̀tọ́ kankan mọ́ra. Ìtòlẹ́sẹẹsẹ yẹn ṣe pàtàkì. Ó túmọ̀ sí pé onígbàgbọ́ lè kọ gbogbo ètò ẹ̀kọ́ ẹ̀tọ́ ẹranko sílẹ̀ tí ó sì tún lè pinnu pé ìfi ẹranko sínú ilé ilé-iṣẹ́ jẹ́ aṣiṣe. O kò gbọ́dọ̀ gba Peter Singer láti kọ̀ láti san owó fún àgọ́ batiri.

Iye ti eto naa ṣe pataki. O tumọ si pe ẹnikan ti o jẹ onigbagbọ le kọ gbogbo ero inu imọ-ẹrọ ẹtọ ẹranko, ṣugbọn o tun le pinnu pe ihamọ ile-iṣẹ ko tọ. O ko nilo lati gba Peter Singer gba lati kọ lati sanwo fun agbọn ẹyin (battery cage).

O kò nílò ẹ̀kọ́ ẹ̀tọ́ ẹranko láti mọ̀ pé àpótí tí ẹlẹ́dẹ̀ abo kò lè yí padà nínú kì í ṣe ìṣàkóso.

Oko ẹranko ilé-iṣẹ́ kì í ṣe oko ìdílé

Ìfẹ́ onígbàgbọ́ sí iṣẹ́ àgbẹ̀ jẹ́ ìfẹ́ sí ọ̀nà ìgbésí ayé: ohun ìní ìdílé olómìnira, ẹranko lórí pápá, ìmọ̀ tí a ń fi lélẹ̀ láti ìran dé ìran. Iṣẹ́ àgbẹ̀ ẹranko ilé-iṣẹ́ jẹ́ ọ̀tá àwòrán yẹn, kì í ṣe ìfihàn rẹ̀. Ìṣọ̀kan ti rọ́pò àwọn olóko olómìnira pẹ̀lú àwọn àgbẹ̀ adehun tí ń gbé gbèsè àti ìgbẹ́ nígbà tí olùṣe ń ṣètò iye owó tí ó sì ni àwọn ẹyẹ. Nítorí náà, ààbò ìgbésí ayé ìgbèríko kò túmọ̀ sí ààbò ilé-iṣẹ́ adìẹ tí a so pọ̀ lójú. Lọ́pọ̀ ìgbà, ó túmọ̀ sí òdìkejì rẹ̀.

Nitorinaa, igbeja igbesi aye igberiko ko tumọ si igbeja ile-iṣẹ adie ti a so pọ. Nigbagbogbo o tumọ si idakeji.

• —Iṣẹ́ àgbẹ̀ adehun ń gbé ewu lọ sí ọ̀dọ̀ àgbẹ̀ àti ìdarí lọ sí ọ̀dọ̀ olùṣe.
• —Àwọn iṣẹ́ tí a dojúkọ ń mú òórùn, ìbàjẹ́ omi àti ìdàgbà sókè àkóràn jáde lọ sí àwọn aládùúgbò.
• —Àwọn ètò ìrànwọ́ ń san ẹ̀san fún ìwọ̀n, tí ń jẹ àwọn oko kéékèèké tí a dàpọ̀ mọ́ra tí onígbàgbọ́ ń fẹ́ràn jẹ́.

Ìwà òdì, ìwà àti òfin

Òfin Martin (1822) — 'Òfin láti ṣèdíwọ́ fún ìwà òdì àti àìtọ́ sí ẹran ọ̀sin' — ni a gbé kalẹ̀ nínú Ilé Ìgbìmọ̀ tí àwọn onígbàgbọ́ alágbára ń darí, àti àwùjọ tí ó di RSPCA ni a dá sílẹ̀ ní 1824 pẹ̀lú àtìlẹ́yìn àlùfáà àti lẹ́yìn náà ti ọba. Òfin ìlòdì sí ìwà òdì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn okùn ìbílẹ̀ tí ó ti pẹ́ jù lọ nínú ìṣòfin onígbàgbọ́ ti Britain. Àníyàn tí ó wà lẹ́yìn rẹ̀ jẹ́ tiwa pẹ̀lú bí ó ti wù kí ó rí: pé àwùjọ tí ó gba ìwà òdì lásán láyè ń sọ àwọn ènìyàn tí ó ń gbé inú rẹ̀ di aláìní ìwà. Bí o bá ti rò nípa ìmọ̀-ọgbọ́n ọ̀rọ̀ yẹn, ó jẹ́ ọ̀rọ̀ onígbàgbọ́, àti iṣẹ́ àgbẹ̀ ẹranko tí a fi sínú ilé ni àpẹrẹ ìgbàlódé tí ó ṣe kedere jù lọ.

Ibanujẹ ti o wa ni ipilẹ jẹ nipa wa ati nipa wọn: pe awujọ ti o gba iwa ika laaye, o sọ awọn eniyan ti o n gbe inu rẹ di aláìní. Ohunkohun ti o ba ro nipa ẹkọ ti ẹtọ yii, o jẹ ẹtọ onigbagbọ, ati pe ogbin ihamọ jẹ idanwo rẹ ti o ṣe kedere julọ ni ibi.

Ohun tí ó tẹ̀lé nínú iṣẹ́

Kò sí ohun kan nínú àríyànjiyàn yìí tí ó béèrè pé kí o gba ètò ìṣèlú gbòòrò kan. Ó ṣe àtìlẹ́yìn fún: ríra ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọja ẹranko, kíkọ̀ àwọn ètò ìfi ẹranko sínú ilé tí ó burú jù lọ, dídúró sí gbígbé ẹranko lọ sí òkèèrè, yíyọ àwọn ìrànwọ́ tí ń ti ìṣèjọba lọ sí ọ̀nà ìwọ̀n àti ìfi sínú ilé, àti àmì ìdánimọ̀ olóòótọ́ kí àwọn oníbàárà lè lo ìdájọ́ tí ọjà ń rò pé wọ́n ní.

Àwọn ìbéèrè tí àwọn ènìyàn ń béèrè

Àwọn orísun

• Matthew Scully, Dominion (2002)
• Roger Scruton, Animal Rights and Wrongs
• UK Parliament — Òfin Martin 1822 àti ire ẹranko
• USDA ERS — ìṣọ̀kan nínú iṣẹ́ àgbẹ̀ ní US

Tẹ̀síwájú