Ìgbàgbọ́ àti àṣà: ìwà sí ẹranko kí ìṣèlú tó wà

Àròjinlẹ̀ náà ní ṣókí

Ẹ̀sìn Júù

Tza'ar ba'alei chayim — ìfòfindè lórí fífà ìdààmú bá ẹ̀dá alààyè — jẹ́ ìlànà rabbi tí ó di, pẹ̀lú àwọn àṣẹ Tora pàtó lórí ṣíṣe iṣẹ́ àti bíbọ́ ẹranko.

Ẹ̀sìn Islam

Ọ̀pọ̀ hadith ni ó ń dáni lẹ́bi fún dídi, fífọ́ ara tàbí fífi iṣẹ́ pọ̀jù lórí ẹranko; a ṣàpèjúwe obìnrin kan gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a dámọ̀ nítorí ó pa ológbò lọ́wọ́ ebi, a sì dárí jì ọkùnrin kan nítorí ó fún ajá kan lómi.

Àwọn ẹ̀sìn Dharmic

Ahimsa — àìṣe ìpalára — jẹ́ ìlànà àkọ́kọ́ nínú Jainism, ó sì ṣe pàtàkì nínú èrò Hindu àti Buddhist, ó sì ti gbé àwọn ènìyàn tí ń jẹ ewébẹ̀ púpọ̀ dúró fún ẹgbẹ̀rún ọdún.

Ẹ̀sìn Kristiẹni

Ìṣàkóso ẹ̀dá, àṣà Franciscan, àti Laudato si', tí ó sọ pé gbogbo ẹ̀dá ní iye tí ó wà nínú ara rẹ̀ láìka ìwúlò rẹ̀ sí wa.

Ẹ̀sìn Júù: ìdààmú fún ẹ̀dá alààyè jẹ́ èèwọ̀

Òfin Júù ní àwọn àṣẹ pàtó — má ṣe di ẹnu akọmalu nígbà tí ó ń tẹ ọkà, ràn ẹranko tí ẹrù wúwo bá wọ́n lórí, paápàá tí ó bá jẹ́ ti ọ̀tá rẹ, bọ́ ẹranko rẹ kí o tó jẹun fún ara rẹ — tí àwọn rabbi fi ṣe àkópọ̀ sí ìlànà tza'ar ba'alei chayim. Àwọn aláṣẹ rabbi òde-òní káàkiri àwọn ẹ̀ka ẹ̀sìn ti lo ọ̀rọ̀ yìí taara sí iṣẹ́ àgbẹ̀ tí ń lo ẹranko lọ́nà tí kò dára, àti pé àṣà jíjẹ́ ẹ̀fọ̀ Júù tí ó gbòòrò kan ń tẹ̀lé e.

Ẹ̀sìn Islam: àánú gẹ́gẹ́ bí ipò ìyọ̀ǹda

Islam gba jíjẹ àwọn ẹranko kan lọ́wọ́ ṣùgbọ́n ó fi àwọn ipò líle kún un lórí ìtọ́jú, gbígbé àti pípàṣẹ. Àṣà wòlíì ń dáni lẹ́bi fún fífi àmì iná sí ojú, fífi ẹranko ṣe ibi-afẹ́, yíya ọmọ kúrò lọ́dọ̀ ìyá àti fífi ẹranko sílẹ̀ lọ́wọ́ ebi. Hadith kan tí a ń tọ́ka sí lọ́pọ̀ọ́ sọ pé 'ẹ̀san wà fún oore sí gbogbo ohun alààyè'. Àwọn ọ̀mọ̀wé Mùsùlùmí òde-òní ti jiyàn pé àwọn ọ̀nà ìkó ẹranko lọ́nà ìdí àti pípàṣẹ ẹranko lọ́nà ẹ̀rọ tí ó yára jù kùnà láti mú àwọn ipò wọ̀nyí ṣẹ, láìka ohun tí àmì lórí àpò sọ.

Ahimsa ti pé tó ẹgbàá ọdún márùn-ún. Ìlà òsì-ọ̀tún ti pé tó ọgọ́rùn-ún ọdún méjì àti ogójì. Ọ̀kan nínú wọn ni a ṣẹ̀ṣẹ̀ dá.

Àwọn ẹ̀sìn Dharmic: ahimsa gẹ́gẹ́ bí ìlànà àkọ́kọ́

Ahimsa — yíyàgò fún ìpalára — jẹ́ ẹ̀jẹ́ àkọ́kọ́ nínú Jainism, ìlànà pàtàkì nínú Buddhism àti iwà pàtàkì nínú èrò Hindu. India ń gbé ọ̀kan lára àwọn ènìyàn tí ń jẹ ewébẹ̀ tí ó pọ̀ jù lọ lórí ilẹ̀ ayé dúró lórí ìpìlẹ̀ yẹn, láìsí ìtọ́kasí sí àwọn ẹ̀ka ìṣèlú Ìwọ̀-Oòrùn rárá. Nígbà tí àgbàwí nínú Yúróòpù tàbí Àríwá Amẹ́ríkà ń ṣàfihàn jíjẹ ewébẹ̀ gẹ́gẹ́ bí èrò tuntun tí ń tẹ̀ síwájú, ó ń pa àwọn ọ̀ọ́dúnrún mílíọ̀nù ènìyàn tí wọ́n ti ń ṣe é fún àwọn ìdí ẹ̀sìn fún ìgbà pípẹ́ run.

Kristiẹni: ìṣàkóso gẹ́gẹ́ bí ìgbẹ́kẹ̀lé

Àṣà Kristiẹni pín sí ọ̀nà inú, ṣùgbọ́n àwọn ohun èlò pọ̀: àṣà Franciscan àti monastic, Wesley àti àwọn onífẹ̀ẹ́-ẹ̀dá ìhìnrere ọ̀rúndún kejìdínlógún tí wọ́n tún darí òfin ìlòdì sí ìkà, àròkọ C. S. Lewis lòdì sí vivisection, àti nínú àkókò òde-òní Laudato si', tí ó ń fi dandan pé ẹ̀dá ní iye nínú ara wọn, tí ó sì ń ṣàríwísí 'ìṣàkóso ènìyàn tí ń jẹ gàba'. Àwọn òǹkọ̀wé ìhìnrere bíi Matthew Scully ti lo ọ̀rọ̀ yìí taara sí iṣẹ́ àgbẹ̀ ẹranko lọ́nà ìdí.

Kí nìdí tí èyí fi ṣe pàtàkì nínú ìlànà

Ẹgbẹ́ kan tí ó ń wo ẹ̀sìn gẹ́gẹ́ bí ìdíwọ́ ń sọ àwọn ènìyàn tí ó ti pẹ́ jù àti tí ó pọ̀ jù lọ nù. Ẹgbẹ́ kan tí ó ń sọ àwọn èdè wọ̀nyí dáadáa ń gba àǹfààní sí àwọn ìjọ, ilé-ìwé, àwọn ilé-iṣẹ́ oúnjẹ àti àwọn àgbègbè tí kò sí ìpolongo aláìlẹ́sìn tí ó lè dé — ní àwọn àgbègbè gan-an níbi tí jíjẹ ẹran ti ń pọ̀ sí i lọ́nà tí ó yára jù.

Àwọn ìbéèrè tí àwọn ènìyàn ń béèrè

Àwọn orísun

• Laudato si' (2015) — Pope Francis lórí ẹ̀dá
• Jewish Virtual Library — Ẹ̀sìn Júù àti itọ́jú ẹranko
• Islamic Relief — itọ́jú ẹranko nínú Islam
• Encyclopaedia Britannica — ahimsa

Tẹ̀síwájú