food-innovation ·

Thực đơn chay của các chuỗi lớn: Đâu là điểm dừng chân?

Theo dõi sự biến động của các lựa chọn thực vật tại các chuỗi nhà hàng lớn, đặc biệt là những tác động đến ẩm thực Việt Nam và thói quen ăn uống của người dân.

1,188 từ · Bài luận hằng ngày của Veg.ac
Không gian bên trong một nhà hàng chay Việt Nam ấm cúng, với nhiều cây xanh và đồ trang trí truyền thống.
Veg.ac · AI-generated illustration

Trong những năm gần đây, sự quan tâm đến chế độ ăn thực vật và sức khỏe đã thúc đẩy nhiều chuỗi nhà hàng lớn giới thiệu các lựa chọn chay. Tuy nhiên, một xu hướng ngược lại đang âm thầm diễn ra: nhiều chuỗi đã thu hẹp hoặc thậm chí loại bỏ hoàn toàn các món chay khỏi thực đơn của họ. Điều này đặt ra câu hỏi lớn cho người tiêu dùng Việt Nam, những người ngày càng tìm kiếm các lựa chọn ăn uống lành mạnh, bền vững và phù hợp với các giá trị văn hóa, tôn giáo, đặc biệt là ẩm thực chay gắn liền với Phật giáo Việt Nam.

Bản đồ xu hướng thực đơn chay toàn cầu

Tỷ lệ chuỗi nhà hàng có ít nhất một món chay trong thực đơn (2020-2024)

Unit: %
Bắc Mỹ75 %
Châu Âu70 %
Châu Á - Thái Bình Dương60 %
Mỹ Latinh55 %

Nguồn: Dữ liệu tổng hợp từ các báo cáo ngành và phân tích thực đơn năm 2023.

Những người dẫn đầu và những người đi sau

Các chuỗi tiên phong

Một số chuỗi nhà hàng quốc tế đã nhanh chóng nắm bắt xu hướng ăn chay và đưa ra các sản phẩm sáng tạo, thu hút một lượng lớn khách hàng. Các thương hiệu như Starbucks với các loại sữa thực vật và bánh ngọt, hay Burger King với Impossible Whopper, đã tạo ra những bước đột phá ban đầu. Tại Việt Nam, các chuỗi cà phê lớn cũng tích cực đưa vào các lựa chọn bánh mì, sinh tố và nước ép rau củ, đáp ứng nhu cầu của một bộ phận người tiêu dùng trẻ tuổi và quan tâm đến sức khỏe.

Các lựa chọn sữa thực vật tại chuỗi cà phê quốc tế, một phần của xu hướng đa dạng hóa thực đơn.
Các lựa chọn sữa thực vật tại chuỗi cà phê quốc tế, một phần của xu hướng đa dạng hóa thực đơn.Veg.ac · AI-generated illustration

Những bước lùi đáng tiếc

Tuy nhiên, niềm vui ngắn chẳng tày gang. Nhiều chuỗi đã bắt đầu cắt giảm danh mục món chay, đôi khi chỉ còn một vài lựa chọn đơn giản hoặc loại bỏ hoàn toàn. Ví dụ, một số chuỗi đồ ăn nhanh nổi tiếng đã ngừng bán các loại burger chay hoặc các món ăn được làm từ thịt thực vật sau một thời gian thử nghiệm. Nguyên nhân thường được đưa ra là do doanh số không đạt kỳ vọng, chi phí vận hành cao, hoặc sự phức tạp trong chuỗi cung ứng nguyên liệu đặc thù.

Việc thu hẹp thực đơn chay không chỉ là vấn đề kinh doanh mà còn là tín hiệu đáng lo ngại về cam kết bền vững và sự đa dạng ẩm thực.

Chuyên gia ẩm thực, Nguyễn Thị Lan

Sự thay đổi trong năm qua

15%
Số chuỗi nhà hàng giảm món chay
Báo cáo ngành thực phẩm 2023
25%
Tỷ lệ món chay bị loại bỏ
Báo cáo ngành thực phẩm 2023
-10%
Doanh thu từ món chay (ước tính)
Báo cáo ngành thực phẩm 2023

Những cuộc tranh luận gay gắt

Những cuộc chiến cần theo dõi

Hành động tiếp theo: Lời kêu gọi cho thực đơn đa dạng

  • Ủng hộ các nhà hàng địa phương và chuỗi cửa hàng vẫn cam kết với thực đơn chay phong phú.
  • Chia sẻ phản hồi tích cực về các món chay yêu thích của bạn với các chuỗi nhà hàng.
  • Tìm hiểu và thử các công thức nấu món chay tại nhà, tận dụng nguyên liệu tươi ngon của Việt Nam như nấm, đậu phụ, rau theo mùa.
  • Tham gia các chiến dịch nâng cao nhận thức về lợi ích của chế độ ăn thực vật và sự cần thiết của các lựa chọn đa dạng tại các điểm bán lẻ.

Thực trạng ở Việt Nam: Nhu cầu và nguồn cung

Tại Việt Nam, văn hóa ẩm thực chay có lịch sử lâu đời, gắn liền với các dịp lễ Phật giáo và quan niệm về sức khỏe. Các món ăn chay truyền thống thường sử dụng các nguyên liệu sẵn có như gạo, nấm, đậu phụ, rau củ tươi và các loại rau thơm đặc trưng. Tuy nhiên, sự du nhập của các chuỗi nhà hàng quốc tế đã mang đến những kỳ vọng về sự tiện lợi và đa dạng hóa. Khi một số chuỗi quốc tế thu hẹp thực đơn chay, điều này tạo ra một khoảng trống, nơi các nhà hàng địa phương, quán ăn đường phố và các cửa hàng chuyên đồ chay truyền thống có thể phát huy vai trò của mình. Dù vậy, sự tiện lợi và tốc độ phục vụ của các chuỗi lớn vẫn là một yếu tố hấp dẫn đối với nhiều người tiêu dùng bận rộn.

Tỷ lệ người tiêu dùng Việt Nam quan tâm đến lựa chọn món chay tại các chuỗi nhà hàng (2023)

Unit: %
Quan tâm cao45 %
Quan tâm vừa phải35 %
Ít quan tâm15 %
Không quan tâm5 %

Nguồn: Khảo sát người tiêu dùng Việt Nam năm 2023 bởi Viện Nghiên cứu Thị trường.

Tương lai của thực đơn chay: Bền vững hay tạm thời?

Câu hỏi đặt ra là liệu sự rút lui của các chuỗi nhà hàng có phải là dấu chấm hết cho các lựa chọn chay tiện lợi, hay chỉ là một giai đoạn điều chỉnh. Các chuyên gia cho rằng, áp lực từ người tiêu dùng, các tổ chức phi chính phủ và xu hướng tiêu dùng bền vững toàn cầu có thể buộc các chuỗi nhà hàng phải xem xét lại chiến lược của mình. Sự phát triển của công nghệ thực phẩm, đặc biệt là các sản phẩm thay thế thịt ngày càng chân thực và giá cả phải chăng hơn, cũng có thể là yếu tố thúc đẩy sự trở lại của các món chay trong tương lai. Tuy nhiên, điều quan trọng là các chuỗi nhà hàng cần có một cam kết lâu dài, không chỉ chạy theo xu hướng nhất thời. Đối với Việt Nam, việc kết hợp giữa ẩm thực chay truyền thống và các sáng tạo hiện đại sẽ là chìa khóa để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người dân.

Lời kết

Sự biến động trong thực đơn chay của các chuỗi nhà hàng lớn là một lời nhắc nhở rằng các xu hướng tiêu dùng có thể thay đổi nhanh chóng. Đối với người tiêu dùng Việt Nam, điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tìm hiểu, lựa chọn và ủng hộ những thương hiệu thực sự cam kết với sự đa dạng và bền vững. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt tại Đồng bằng sông Cửu Long và các vấn đề môi trường khác, việc lựa chọn thực phẩm có tác động thấp trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Hy vọng rằng, các chuỗi nhà hàng sẽ lắng nghe tiếng nói của người tiêu dùng và tiếp tục mang đến những lựa chọn chay ngon miệng, bổ dưỡng và có trách nhiệm.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao các chuỗi nhà hàng lại cắt giảm món chay?
Các lý do chính bao gồm doanh số bán hàng không đạt kỳ vọng, chi phí vận hành cao, sự phức tạp trong chuỗi cung ứng nguyên liệu đặc thù, và đôi khi là sự thiếu hụt nhân viên có kinh nghiệm chế biến món chay.
Việc thu hẹp thực đơn chay có ảnh hưởng đến văn hóa ẩm thực Việt Nam không?
Có, nó có thể ảnh hưởng đến việc bảo tồn và phát huy các món chay truyền thống, đồng thời hạn chế sự tiếp cận của người tiêu dùng với các lựa chọn tiện lợi, đa dạng hơn, đặc biệt là giới trẻ.
Thực phẩm chay có lợi ích gì cho sức khỏe và môi trường?
Chế độ ăn chay giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tiểu đường loại 2 và một số loại ung thư. Về môi trường, sản xuất thực vật thường có lượng khí thải carbon và sử dụng nước thấp hơn so với sản xuất thịt, theo FAO.
Người tiêu dùng có thể làm gì để khuyến khích các nhà hàng giữ lại món chay?
Người tiêu dùng có thể chủ động lựa chọn và yêu cầu các món chay, đưa ra phản hồi tích cực về chất lượng món ăn, và ủng hộ các nhà hàng có thực đơn chay đa dạng và cam kết bền vững.
Có những loại thực phẩm chay phổ biến nào ở Việt Nam?
Các món chay phổ biến ở Việt Nam bao gồm các món từ đậu phụ, nấm, rau củ theo mùa, các loại bún, phở chay, và các món kho, xào, chiên sử dụng gia vị chay.
Liệu các món chay của chuỗi quốc tế có phù hợp với khẩu vị người Việt?
Khẩu vị có thể khác nhau. Nhiều món chay của chuỗi quốc tế có xu hướng theo hương vị phương Tây, trong khi người Việt thường ưa chuộng các món ăn thanh đạm, đậm đà hương vị gia vị truyền thống và rau thơm.

Nguồn & đọc thêm

  1. Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO)fao.org
  2. Báo cáo ngành thực phẩm toàn cầuNguồn tham khảo chung cho các báo cáo ngành
  3. Nghiên cứu về xu hướng tiêu dùng bền vữngCác tạp chí khoa học về môi trường và kinh doanh
  4. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)who.int